Marion Maréchal-Le Pen in 2016 namens het toenmalige Front National tijdens een protest in Parijs tegen het homohuwelijk.

Foto CHRISTOPHE PETIT TESSON/EPA

De nicht van Marine Le Pen wil conservatief Frankrijk verenigen

Marion Maréchal-Le Pen In 2017 trok Marion Maréchal-Le Pen zich terug uit de Franse politiek. Waarschijnlijk maar tijdelijk. Op de achtergrond werkt ze aan een „grote rechtse coalitie” om president Macron te verslaan.

Toen Marion Maréchal-Le Pen in 2017 aankondigde dat ze de Franse politiek zou verlaten, was de verbazing in haar partij, het Front National, groot. Ze werd gezien als groot talent, een geschikte opvolger voor haar tante Marine Le Pen. Vijf jaar lang was ze het jongste parlementslid van Frankrijk geweest, zeer geliefd bij de leden en bij een nieuwe generatie conservatieven. Maar na verkiezingen waarin Emmanuel Macron de Franse politiek opschudde en het nationaal-populistische FN op een zijspoor kwam, trok ze zich plotseling terug. Ze wilde een politieke school beginnen om, zoals ze nu zegt, „een nieuwe Franse elite te vormen” die „de dominante opvattingen in de samenleving kan veranderen”.

Het ‘Institut de Sciences Sociales, Économiques et Politiques’, kortweg ‘ISSEP’, opende in september. Niet in een Middeleeuws klooster, zoals populistengoeroe Steve Bannon met zijn eigen tegendraadse school in Italië wilde, maar in de moderne ecowijk ‘Confluence’ in het Zuid-Franse Lyon. Het klassieke logo van de school, met een timpaan van een tempel uit de oudheid, vloekt een beetje met het startup-hipsterklimaat hier. 80 studenten staan dit eerste jaar ingeschreven: 15 bij de fulltime masteropleiding en de rest voor weekendtrainingen. Terwijl in een zaaltje aan de straatkant les wordt gegeven, zit de algemeen directeur achter een bezoekersbalie pal achter de voordeur nog wat administratie te doen. Ze wijst haar gast naar een van de leszaaltjes.

De beladen familienaam van haar opa Jean-Marie Le Pen heeft ze laten vallen

‘Marion Maréchal’ noemt ze zich nu. Dat is de naam van haar vader. De beladen familienaam van haar opa Jean-Marie Le Pen, voor wiens verkiezingsposter ze op tweejarige leeftijd poseerde, heeft ze laten vallen. Dat is niet voor niets, zeggen studenten en andere ingewijden. Maréchal wil afstand nemen van de familiepartij. Ze wil de barrière tussen klassiek rechts en populistisch rechts kunnen doorbreken om tot een brede conservatieve beweging te komen die Macron op een dag wél kan verslaan. Dat is na de verkruimeling van de centrumrechtse Les Républicains (LR) van ex-president Sarkozy bij de recente EU-verkiezingen opeens heel actueel geworden.

Nieuwe generatie beslissers

„De strijd die ik voer is geen partijpolitieke strijd”, zegt Maréchal (29) als ze zich in het zaaltje heeft gevoegd. „Maar het is een politieke strijd in de meest nobele zin van het woord.” Dat ze de Franse politiek niet definitief de rug heeft toegekeerd is nauwelijks een geheim. „Ik bedrijf, in zekere zin, nog steeds politiek”, lacht ze. „Dit is politiek in dienst van de samenleving. We willen een nieuwe generatie beslissers opleiden die homogener is dan de oude.” De crisis rond gele hesjes die demonstreerden tegen Macron legde bloot hoeveel „achterdocht” Fransen richting hun bestuurders koesteren, zegt ze. „Maar ze blijven in democratie geloven. Het probleem is dus niet het systeem, maar de mensen.”

Lees ook: Marine Le Pen blijft voor de meeste Fransen ‘besmet’

De school in Lyon is niet louter politiek. Het is een alternatief instituut voor politieke wetenschappen met extra aandacht voor management, zegt ze. Medeoprichter Patrick Libbrecht, die uit de zakenwereld komt, draait het om: hij heeft het over een business school met aandacht voor politiek en samenleving. „De originaliteit is dat we het allebei doen, met veel praktijkkennis”, zegt hij. „We zijn ervan overtuigd dat elites geworteld moeten zijn in een cultuur en in een geschiedenis”, meent Maréchal. „Daarom leveren wij ook beschavingsbagage. We zijn geen progressievelingen die vinden dat je niets van de geschiedenis kunt leren. We vormen leiders in dienst van de Franse samenleving, die hun basis hebben in die samenleving.”

Eens per maand zijn in de school debatjes die voor iedereen toegankelijk zijn – behalve voor journalisten. („Mensen moeten vrijuit kunnen spreken.”) Denkers die opereren in het schemergebied tussen klassiek rechts en uiterst rechts, presenteren daar hun boeken. Figaro-redacteur Éric Zemmour was al eens te gast. Hij schreef de bestseller Le Suicide Français (De Franse zelfmoord) over hoe Frankrijk sinds mei 1968 en het aftreden van De Gaulle langzaam aan immigratie en doorgeschoten individualisme ten onder zou zijn gegaan.

Van groot belang voor haar was het massale Franse protest tegen openstelling van het huwelijk voor homokoppels

Tijdens zijn rondleiding wijst Libbrecht op een inpandige videostudio. „Hier leren studenten voor een groot publiek te spreken en filmpjes te maken voor sociale media”, zegt hij. Want: „De school dient kennis over te brengen, maar studenten moeten zich ook zo breed mogelijk kunnen uiten.” Hoofddocent Sylvain Roussillon verwijst, zoals alle kopstukken van het ‘nieuwe conservatisme’, naar de lessen van de marxistische denker Gramsci. „We willen met onze school de culturele hegemonie doorbreken”, zegt hij.

‘Patriottisch compromis’

Na de verrassingsoverval door Macron in 2017 schudt het Franse politieke landschap nog steeds op zijn grondvesten. Nadat hij destijds een groot deel van centrumlinks voor zich wist te winnen, haalde hij met de verkiezingen voor het Europees Parlement de grootste partij op centrumrechts leeg. LR belandde op een dieptepunt van 8 procent. Niet geheel toevallig gaf Marion Maréchal haar allereerste tv-interview sinds haar zelfverkozen retraite zondag op de dag dat LR-voorman Laurent Wauquiez aftrad. Ze riep op tot „een grote rechtse coalitie” om tot „een patriottisch compromis rond de verdediging van de natie” te komen. Want, zei ze, de Rassemblement National, zoals de partij van haar tante nu heet, slaagt er onvoldoende in om conservatief Frankrijk te verenigen.

„Ik ben ervan overtuigd dat Fransen in meerderheid conservatief zijn”, zegt ze in haar school. „Misschien dat dat in de politieke wereld en in de media niet doordringt, maar in de maatschappij, in het bedrijfsleven, kijken heel veel mensen welwillend naar ons initiatief.”

Lees ook: In Frankrijk hangt nu ook klassiek rechts in de touwen

Een doorslaggevend moment was voor haar en de groep opkomende jonge conservatieve publicisten en politici het massale Franse protest, in 2013, tegen openstelling van het huwelijk voor homokoppels. Vele honderdduizenden mensen, onder wie veel jonge katholieken, gingen met die ‘Manif Pour Tous’ (demonstratie voor iedereen) maanden de straat op. Het protest spleet niet alleen de samenleving, maar ook het Front National. Terwijl partijleider Marine Le Pen, die in interviews altijd afstand neemt van de term ‘conservatisme’, weigerde mee te lopen, was Maréchal volop gemobiliseerd.

Een van haar studenten, de in Franse (en Russische) media steeds actievere Erik Tegnér (26), noemt die periode voor hem het „moment van politieke bewustwording van een generatie” en „ons mei 1968, maar dan zonder de rotzooi”.

Dat onderschrijft filosoof Jacques de Guillebon (40), hoofdredacteur van het tijdschrift L’Incorrect, dat onder de studenten in trek is. „Het was het moment waarop dit rechts zich deed gelden. Mensen ontdekten dat ze bestonden.” Met zijn blad wil hij alle smaken rechts bedienen. „Het is voor mij even legitiem om met mensen van de RN te spreken als met die van Les Républicains”, zegt hij. „Een morele hiërarchie is er niet.”

Het ‘nieuwe conservatisme’ kenmerkt zich door „kritiek op het liberale democratische systeem, tegen het universalisme van de rede, het internationalisme en het extreme individualisme”, vat Maréchal in rateltempo samen. Traditionele familieverhoudingen horen daar bij. Ze komt met de filosoof Thomas Hobbes op de proppen. „Die noemde de mens een wolf voor zijn medemens. Dat is een antropologische leugen”, zegt ze fel. En: „Ik ben van nature aristotelisch: onbaatzuchtigheid, solidariteit en broederschap spelen ook een belangrijke rol in de relaties tussen mensen. Een harmonieuze maatschappij kan niet alleen op juridische afspraken en economie rusten.”

Guillebon, die in Parijs kantoor houdt, vertaalt: „Je kunt het begrip conservatisme op verschillende niveaus toepassen: op milieu, op identiteit, op bescherming van de natiestaat en zelfs economisch.” Hoewel dat laatste voor het electoraat van welgestelde burgers waarop de beweging zijn zinnen heeft gezet nog lastig is. „Dat blijft voor een groot deel economisch liberaal.” Zelf demonstreerde De Guillebon jaren terug al met linkse anarchisten tegen de G8 en internationale vrijhandel. „Je moet binnen de landsgrenzen veel liberaler zijn en buiten de grenzen de deugden van een sterke staat verdedigen”, zegt Maréchal. „De staat moet beschermen en reguleren. Alleen zo kan de globalisering eerlijk worden.”

De ideeën zijn er. En de praktijk? Tegnér heeft haast. Hij is lid van de LR en volgens hem is „een grote meerderheid” in de partij voor samenwerking op rechts. Hij pleit voor een nieuwe beweging zoals Macron die in het centrum heeft opgezet. De tijd van de Républicains, maar ook die van de volgens hem „linkse” Marine Le Pen, is voorbij. „Ik denk dat Marion in 2022 kandidaat is”, zegt Tegnér. „Ze is de enige die Macron kan verslaan.”