De ‘deur staat open’ voor Italië, maar wel onder dreiging strafprocedure

Eurozone Begrotingstekort en staatschuld in Italië blijven stijgen. Tussen Rome en Brussel en in Rome zelf dreigt een nieuwe strijd.

FILE PHOTO: Italy's Prime Minister Giuseppe Conte (L) meets European Commission President Jean-Claude Juncker at his arrival at the European Parliament in Strasbourg, France, February 12, 2019. REUTERS/Vincent Kessler/File Photo
FILE PHOTO: Italy's Prime Minister Giuseppe Conte (L) meets European Commission President Jean-Claude Juncker at his arrival at the European Parliament in Strasbourg, France, February 12, 2019. REUTERS/Vincent Kessler/File Photo Vincent Kessler

Het is de laatste waarschuwing. De Europese Commissie stelt voor het zware middel van een strafprocedure in te zetten tegen Italië omdat dat land begrotingsafspraken niet nakomt: de enorme staatsschuld daalt niet maar stijgt, hetzelfde geldt voor het begrotingstekort. Structurele hervormingen blijven uit en bij een aantal begrotingsposten rekent de populistische regering in Rome zich rijk.

Na eerdere schermutselingen afgelopen najaar tekent zich nu een harde krachtmeting af over twee thema’s. Het eerste: brengt Italië andere euro-landen in gevaar met financiële experimenten die het zich, gezien zijn hoge staatsschuld, niet kan veroorloven? Het tweede: moet Europa ruimte laten voor stimuleringsmaatregelen die tot werk en groei moeten leiden, zelfs als die afspraken over financiële sanering doorkruisen?

De Europese Commissie spreekt vooral het eerste thema aan. Volgens een woensdag gepubliceerd rapport voldoet de Italiaanse begroting niet aan afspraken om begrotingstekort en staatsschuld omlaag te brengen. De staatsschuld, nu ruim 132 procent van het bbp, zal volgens de berekeningen van de Commissie in 2020 stijgen naar boven de 135 procent.

Dat leidt niet alleen tot een probleem voor de Italianen in de vorm van een zware rentelast – Eurocommissaris Dombrovskis (Euro) rekende nog eens voor dat Italië aan rente op de staatsschuld evenveel betaalt als aan onderwijs, ongeveer 65 miljard euro. Wegens twijfels over de financiële plannen van het populistische kabinet van Lega en Vijfsterrenbeweging is de rente die Italië betaalt het afgelopen jaar al met tegen de één procentpunt gestegen. Als financiële speculatie tegen Italië tot verdere rentestijging zou leiden, wordt dat voor de Italiaanse schatkist, en voor de Italiaanse banken, die veel schatkistpapier hebben, bijna onhoudbaar. Maar financiële problemen in een groot euroland als Italië betekenen ook een bedreiging voor andere eurolanden.

Vanuit Rome wordt vooral op het tweede thema gehamerd: er is even financiële speelruimte nodig om de economie, die al bijna twintig jaar kwakkelt, aan de praat te krijgen. Brussel moet anders gaan denken over bezuinigingen en groei, vinden de twee coalitiepartijen. Terwijl in Brussel de persconferentie van Eurocommissarissen nog aan de gang was, zei premier Conte, op officieel bezoek in Vietnam: „Ik zal alles doen om de procedure wegens een excessief tekort te vermijden. Maar we zijn vastbesloten om een kritische bijdrage te leveren, om de bestaande regels te veranderen.”

Eurocommissaris Moscovici (Economie en Financiën) onderstreepte woensdag dat de EU-landen, en niet de Commissie, het besluit moeten nemen tot een eventuele strafprocedure. Volgende week vergaderen Europese ministers van Financiën hierover, maar zij hoeven niet meteen een uitspraak te doen. Een strafprocedure kan leiden tot een boete van rond de 3,5 miljard euro. Moscovici nodigde de Italiaanse regering nadrukkelijk uit om veranderingen in de begroting voor te leggen: „Mijn deur staat open.”

Een complicerende factor is de politieke strijd in Rome. De twee coalitiepartijen hebben de afgelopen maanden zo veel ruzie gemaakt over zo veel onderwerpen, dat premier Conte, die zichzelf ziet als bemiddelaar tussen de twee, maandag heeft gedreigd af te treden. De Vijfsterren hebben de zetels, maar de Lega heeft het momentum. Legaleider Matteo Salvini voelt zich sterk na een triomf bij de Europese verkiezingen vorige maand. Daarbij werd zijn Lega twee keer zo sterk en de Vijfsterren ongeveer gehalveerd vergeleken bij de parlementsverkiezingen van vorig jaar maart.

De Vijfsterren hebben zich de afgelopen maanden verbaal minder hard opgesteld tegen Brussel dan de Lega, al wil de partij wel voorkomen dat uit bezuinigingsoverwegingen de in april ingevoerde bijstand wordt geschrapt of ingeperkt. Partijleider en vicepremier Di Maio schreef op Facebook: „Italië is een serieus land dat zijn woord houdt.” Hij wil komen praten in Brussel, maar vraagt daarbij wel begrip, onder andere omdat andere EU-landen Italië alleen hebben gelaten met het probleem van de migratie naar Europa.

Lees ook over het ‘burgerinkomen’ in Napels: ‘Ik wil geen geld, ik wil werk’

Zijn collega-vicepremier Salvini gebruikt hardere taal. Hij roept dat hij met belastingverlagingen de groei wil aanwakkeren, ook al stijgt daardoor het begrotingstekort. Wetende dat de waarschuwing uit Brussel eraan kwam, twitterde hij woensdagmorgen: „We zijn de tweede industriemacht van Europa. Ieder jaar geven we zes miljard euro meer dan we terugkrijgen. We hebben het geld uit de andere Europese landen niet nodig, we vragen om ons geld te mogen gebruiken zoals we willen.”

Klemzittend in de voortdurende en vaak felle tweestrijd probeert minister van Financiën Tria, partijloos en op aandringen van president Mattarella benoemd als een soort schatbewaarder, het gesprek met Brussel gaande te houden. Het zat, mede door wereldwijde handelsproblemen, wat tegen, maar het doel van een begrotingstekort van 1,5 procent in 2022 blijft staan, bezwoer hij vrijdag in een brief aan de Commissie.

Na een fel debat met Brussel heeft Rome eind vorig jaar zijn begroting voor 2019 iets aangepast, zodat die uitkwam op een tekort van 2,04 procent in plaats van 2,4 procent. Brussel denkt dat het hoger wordt dan die 2,4 procent, minister Tria rekent nu met 2,2 procent. Toen voelde Matteo Salvini zich nog niet zo sterk als nu na de Europese verkiezingen. In een radio-interview woensdagmorgen zei hij: „Ik heb van de kiezers een stem gevraagd om te proberen Europa te veranderen. Ik weet niets zeker, maar ik ga op zijn minst de strijd aan.”