Recensie

Recensie Theater

Dizzy van de prikkels door VR-opera ‘Eight’

Holland Festival In de nieuwe VR-opera ‘Eight’ van Michel van der Aa betreed je een ongekende droomwereld. ‘Eight’ is belangrijk pionierswerk én een ongekende belevenis.

    • Mischa Spel

Geen componistenoeuvre laat zich betrouwbaar voorspellen, maar met Michel van der Aa, internationaal smaakmakend koploper in multimediaal muziektheater, weet je het écht niet. In 2002 was zijn monodrama One baanbrekend: een sopraan interageerde live met haar alter ego op film. Daarop volgden onder meer de 3D-opera Sunken Garden en de interactieve liedcyclus The Book of Sand. En nu is er dan Eight, een interactieve micro-opera van een kwartier die je beleeft door in je eentje met koptelefoon en VR-bril door een interactief labyrint te lopen.

Voor een niet-gamer is het dragen van een VR-bril, beluisteren van niet eerder gehoorde muziek én het zelfstandig door een ongewisse wereld lopen, springen en knielen zo’n aanslag op de zintuigen dat je zeker elementen mist. Echt goed luisteren naar de muziek bijvoorbeeld, die op het eerste gehoor popachtig aandoet en vol zit met typerende Van der Aa-kraakjes en wijdlopige melodiewendingen, daaraan kom je nauwelijks toe.

Een vriendelijke mannenstem nodigt je uit de installatie te betreden. In de gang wenkt de schim van een tanige oude vrouw je haar te volgen. Je strekt voor de zekerheid je handen uit, maar ook die zijn VR geworden. Ringen zijn onzichtbaar, huid oogt oranje, vingers fantasy-achtig spits, met ietsje gore nagels. Ben je een suffe of laffe VR-bezoeker als je de oude vrouw nu níet aanraakt, mis je dan interactieve elementen? Valt mee: je hand penetreert de hare.

Lees ook het interview met Van der Aa en Mosk

Het ‘verhaal’ van Eight is raadsel- en droomachtig, zoals vaak bij Van der Aa, met een zangtekst (ontleend aan o.a. Borges, Lorca, Pessoa en Whitman) die leunt op prikkelende onmogelijkheden. De vrouw, nu ‘gemorpht’ in haar jong-volwassen gedaante (zangeres Kate Miller-Heidke), zingt van ,,onhoorbare stilte” en ,,vergeten herinnering”. Als je toch maar dat doodenge sprongetje over het luchtledige waagt om haar te volgen, betreed je een grot waar rotsen schuiven als puzzelstukken totdat je op een hoog plateau staat. Een schemerlamp licht op als je hem aanraakt.

Opeens staat er een kind: de vrouw als tienjarige (of is ze Eight?). De scène waarin je tegenover het meisje zit onder een oude keukentafel, is het hoogtepunt van de installatie. Zij (meisjessopraan Livia Kolk) zingt sereen, kijkt je aan én verschiet, na zichzelf met een krakgeluidje te hebben aangeraakt, van grauwe schim naar een levensecht VR-kind, met roze blosjes, onbevangen blauwe ogen en vers gewisselde tanden. Bijna eng.

Eronderuit maar weer. Met zwaaiende armen mogen lopen door een zwerm op je gebaren dansende rode sterretjes voelt als zwemmen in een heelalbad – een belevenis die wordt versterkt door de gelaagde clusterzang door het Nederlands Kamerkoor.

En dan ben je alweer klaar – dizzy van de prikkels.

Lees ook waar Michel van der Aa zijn inspiratie vandaan haalt

Conclusie: Eight moet je beleven, want deze mix van muziektheater en VR is ongekend en biedt een kijkje in de oneindige genremogelijkheden van de toekomst. Maar het is ook een pionierswerk, dat een nog betrekkelijk nieuw terrein ontgint. De VR-wereld oogt al prachtig, maar kent óók beperkingen. Volg je de vrouw niet? Dan blijft ze een beetje wezenloos wenken. En het bos en de natuurlandschappen zijn prachtig, maar op een goede tv oogt het allemaal echt nog echter, omdat je hersenen er dan, net als in een echte droom, zelf gewoon 3D en VR van maken.