Opinie

Voor Bolton is aanvallen de beste verdediging

Buitenlandbeleid Trumps veiligheidsadviseur John Bolton haat onderhandelen. Hoe lang gaat dat goed, vraagt .

Illustratie Hajo

Nu de gematigde krachten in het Amerikaanse buitenlands beleid ontslag hebben genomen of zijn weggewerkt, hebben John Bolton en Mike Pompeo geen tegenspel meer. Trumps wantrouwen en ijdelheid zijn niet de edelste remmen op de daadkracht van deze twee haviken, respectievelijk Nationaal Veiligheidsadviseur en minister van Buitenlandse Zaken. In elk geval is in één jaar tijd het ‘confrontationalisme’ opvallend toegenomen. De Irancrisis is maar één illustratie van een veel breder patroon van Amerikaanse escalatie, waaronder met China.

Daarbij speelt overigens ook een ‘nu-kan-het-nog-motief’. Over twintig jaar is een technologische Koude Oorlog met een dominant China niet meer te winnen. Het voorblijven van wat historicus Paul Kennedy imperial overstretch heeft genoemd – dat spreekt Trump aan en hij is gevoelig voor de pleidooien van het duo om de zaken nu op scherp te zetten. Hoe lang gaat dat goed? Stoelriemen vast!

De aanval is de beste verdediging; als het om het aanpakken van massavernietigingswapens gaat is dat steeds Boltons houding geweest sinds hij in 2001 onderminister voor Wapenbeheersing werd onder president George W. Bush.

In onderhandelingsdiplomatie met Noord-Korea en ‘denuclearisering’ heeft hij nooit geloofd. In april 2018 bepleitte Bolton nog een first strike tegen Noord-Korea, voordat dat land in staat zou zijn met kernraketten de Verenigde Staten te treffen.

Lees ook: ‘Kim executeert gezant om mislukking top met Trump’

Bij Trumps eerste ontmoeting met Kim, in juni vorig jaar in Singapore, leek stap-voor-stap ontwapenen nog een optie, maar Bolton boog dat meteen om naar de eis dat Noord-Korea zelf eerst over de brug moest komen. Een tweede top, in februari in Hanoi, mislukte. En nu Noord-Korea de raketproeven hervat, is Zuid-Korea in verwarring, heeft Poetin zich intussen net als in Syrië als ‘vertrouwenspersoon’ aangediend, doktert het Pentagon verder aan Boltons scenario van regime change, en wie nog enig vertrouwen had in trumpiaanse macho-diplomatie (‘dat regelen we’) heeft die illusie nu wel geparkeerd.

Saoedi-Arabië als oorlogspartner

Militair afgedwongen regime change is ook voor Iran Boltons gedroomde oplossing. In mei vorig jaar zegde Trump het nucleair akkoord met Iran op. Wellicht is het de president nog te doen om coercive diplomacy: dreigen met oorlog om een betere deal te krijgen. Maar Bolton denkt met B-52’s en een vliegdekschip, die naar het Midden-Oosten zijn gestuurd, de situatie eenzijdig te kunnen forceren. Om die reden ook steunen Bolton en diens soepele medestander Pompeo Saoedi-Arabië, Irans aartsvijand. Eerst alleen door de Saoedi’s in hun nietsontziende oorlog tegen de Houthi’s in Jemen te helpen, door in de moordzaak op de journalist Kashoggi opzichtig de andere kant op te kijken en te gokken op prins Salmans steun en geld voor het vredesplan voor Israël en de Palestijnen waaraan Trumps schoonzoon Jared Kushner werkt. En nu ook door Saoedi-Arabië als oorlogspartner naar voren te schuiven in de confrontatie met Iran.

Elk land, bondgenoten incluis, en elke organisatie die zijn opvatting van het Amerikaanse belang niet deelt, beschouwt hij als vijand. Toen Washington zich in mei 2002 terugtrok uit het Internationaal Strafhof (ICC) noemde Bolton dat „de gelukkigste dag uit mijn loopbaan”. De gedachte dat een Amerikaan in Den Haag voor oorlogsmisdaden terecht zou moeten staan is onverdraaglijk. In maart besloot Washington elke medewerker van het Strafhof die zich met zo’n onderzoek bezighield een visum te weigeren en dreigde met sancties. Bolton: „Het Strafhof is dood.” Juristen spreken van „schurkachtige intimidatie” en het hof protesteerde, maar is intussen gezwicht: er komt geen onderzoek naar Amerikaanse oorlogsmisdaden.

De Europese Unie mag grotendeels uit trouwe NAVO-bondgenoten bestaan, het leeft ook bij het compromis en dat vervult Bolton met afkeer. De Amerikaanse eis dat Europa meer aan defensie uit moet geven en het tegelijk dreigen met sancties als het dan minder zou inkopen bij Lockheed of Boeing, is vals. De EU plant méér defensiesamenwerking maar geen Europees leger, 81 procent van de Europese defensiecontracten gaat naar Amerikaanse wapenfabrikanten, die sinds 1933 bovendien worden beschermd door de protectionistische Buy American Act, en de EU erkent het prerogatief van de NAVO. Hoezo Atlantische waardengemeenschap?

Wapenbeheersingsloos tijdperk

Trump schimpt op Macron en Merkel, maar rolde voor Orbán de rode loper uit en prees diens immigratiebeleid. Bolton noemt Brexit ‘een ware volksrevolutie’, wie volgt? Europese pogingen om de nucleaire deal met Iran overeind te houden vindt hij pervers, en Trumps besluit, begin mei, om niet langer uitzonderingsvergunningen te geven aan landen die Iraanse olie inkopen komt uit Boltons koker.

Lees ook: John Bolton, de vervaarlijkste snor op het westelijk halfrond

Na ruim een halve eeuw dreigt een wapenbeheersingsloos tijdperk. Begin oktober vorig jaar gaf James Mattis, de toenmalige minister van Defensie, de NAVO-bondgenoten twee maanden de tijd om met een creatief idee te komen voor het Amerikaanse INF-akkoord met Rusland, omdat Moskou dat verdrag, hoeksteen van de nucleaire wapenbeheersing sinds de Koude Oorlog, zou schenden. Dat was Bolton te omslachtig: medio oktober kondigde Trump aan dat de VS zich zouden terugtrekken. Alle bondgenoten gepasseerd. Als Bolton ook nog zijn zin krijgt bij het andere (en laatste) strategische verdrag – door het zogeheten New START niet te verlengen – hoort nucleaire wapenbeheersing vanaf 2021 tot het verleden. Tenzij er nog een wonder gebeurt.

Met de vervanging van generaal H.R. McMaster door Bolton is het voorzichtig waarschuwende geluid ten opzichte van China weggevallen. Volgens Bolton is Beijing minstens (en overal ter wereld) zo kwaadsappig als Moskou in het manipuleren van buitenlandse verkiezingen. Niet alleen via social media, maar volgens Bolton ook met het Zijderoute-initiatief: een beïnvloedingspoging die in de wereldgeschiedenis zijn weerga niet kent. Bolton ontketende deze lente de campagne tegen het „stelende” en „spionerende” China. In de anti-Huaweicampagne heeft Bolton handelsoorlog en veiligheidsstrategie samengevlochten. Waar Trumps ‘America First’-ideologie iets van strategische afweging niet uitsluit, lijkt het duo Bolton-Pompeo verblind, en alleen door spierballenvertoon gedreven. Alleen Trumps isolationistische impulsen – zie zijn terugtrekkende bewegingen in Syrië – kunnen nog een rem betekenen op Boltons simpele interventionisme. Die eenvoud zal de VS duur komen te staan; leiderschap vergt verantwoordelijkheidsgevoel en subtiliteit, en zelfs zonder presidentieel tegenspel is het knap om dat binnen een halve ambtstermijn te verspelen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.