Tata Steel verder in het nauw door grafietregen

Overlast De grafietregens uit de staalfabriek van Tata Steel zijn viezer dan gedacht. Ze vormen een gezondheidsrisico, schrijft het RIVM in een rapport.

Staalfabrikant Tata Steel
Staalfabrikant Tata Steel Foto Frans Lemmens

Staalfabrikant Tata Steel is verder in het defensief gedrukt nu blijkt dat de ‘grafietregens’ afkomstig uit de staalfabriek in IJmuiden zware metalen bevatten. Die vormen een gezondheidsrisico voor jonge kinderen.

Dat schrijft het RIVM in een dinsdag gepubliceerd rapport. Op dezelfde dag werd bekend dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) via de rechter strengere handhaving door de provincie Noord-Holland wil afdwingen van de uitstoot van stikstof (NOx), bevestigt een woordvoerder na berichtgeving in de Volkskrant.

Het RIVM vond de metalen lood, mangaan en vanadium in zodanige hoeveelheden dat „de geschatte blootstelling (...) ongewenst is voor de gezondheid”. Kinderen die herhaaldelijk in aanraking komen met die metalen lopen onder meer een risico op „neurologische ontwikkelingsstoornissen”, aldus het RIVM. Hoe groot dat risico precies is, wordt uit het rapport niet duidelijk, noch wat het gevaar is van incidentele blootstelling.

De onderzoekers richtten zich op gezondheidsrisico’s voor jonge kinderen. Die komen bij het buitenspelen gemakkelijk in direct contact met neergeslagen stofdeeltjes uit de staalfabriek, via de huid of wanneer ze een vinger in hun mond steken.

Lees ook: Afvalberg Tata Steel bleef jarenlang zonder vergunning liggen

Maandenlange protesten

Al maandenlang protesteren omwonenden tegen de aanhoudende ‘grafietregens’ uit de staalfabriek, die onderwerp is van strafrechtelijk onderzoek. Grafietregens zijn wolken zwarte deeltjes die sinds ruim een jaar neerslaan in Wijk aan Zee. Ook de provincie Noord-Holland en de landelijke politiek hebben genoeg van de overlast. De provincie heeft Tata 3 ton aan boetes opgelegd en het bedrijf onder „verscherpt toezicht” gesteld. Woensdag staat de kwestie in de Tweede Kamer op de agenda.

De grafietregens zijn afkomstig van Harsco, een bedrijf op het terrein van Tata Steel. Harsco maakt van slak – een restproduct uit de hoogovens en de oxystaalfabriek van Tata – grondstoffen voor onder meer cement. Dat gebeurt door enorme pannen slak leeg te kieperen in een open slakput. Sinds de samenstelling van het slak en de procedure voor het kiepen is gewijzigd, heeft Wijk aan Zee te kampen met grafietregens.

Afgelopen najaar gaf Tata Steel Royal Haskoning de opdracht de grafietregens te onderzoeken. Het adviesbureau keek naar het gevaar bij inademing van de stofdeeltjes en concludeerde dat de gezondheidsrisico’s „hoogstwaarschijnlijk klein” zijn. Dorpelingen waren er niet gerust op en lieten zelfgenomen monsters analyseren – met zorgwekkendere resultaten.

Vera van Waardenburg, voorzitter van de Dorpsraad Wijk aan Zee, zegt dan ook „niet helemaal verrast” te zijn door de RIVM-bevindingen. „We zijn niet gek, we wonen naast een staalfabriek. Maar dat het stof zoveel zware metalen bevat dat er een risico is voor de gezondheid is wel schrikbarend.”

Overkapping in april 2020

Een woordvoerder van Tata Steel zegt in een reactie dat de conclusies van het RIVM „niet overeenkomen met wat we wisten” en de zorgen van bewoners te begrijpen. Verschillen met de bevindingen van Royal Haskoning wijt het bedrijf aan „verschillende onderzoeksmethodes”.

Tata Steel bouwt een overkapping die aan de grafietregens een einde moet maken. Maar die is naar verwachting pas in april van 2020 klaar. Ook zet het staalbedrijf sinds eind vorig jaar meer pannen in voor de slakverwerking en neemt het langer de tijd voor de koeling van het spul, waardoor er sinds november nog ‘slechts’ drie kleine emissies zijn geweest, aldus de woordvoerder.

In reactie op het RIVM-rapport kondigde Tata dinsdag aan nog meer slakkenpannen in te zetten en het spul voortaan zo lang te koelen dat „vloeibaar gieten” niet nodig meer is. Dat moet de kans op grafietregens „minimaliseren”. Maar, erkent de woordvoerder, „zolang het slakkiepen in de open lucht plaatsvindt, is er altijd een risico”.

Dit artikel is op 5 juni 2019 aangepast. De strengere handhaving die de ILT wil afdwingen, betreft NOx.