‘Pardonregelingen voeden valse hoop asielzoeker’

Asielprocedures Voor een vlotter verloop van asielprocedures zijn geen nieuwe regelingen nodig. Alleen structurele financiering kan helpen.

De voormalige Bijmerbajes is sinds juni gesloten en is omgebouwd Foto Koen van Weel / ANP
De voormalige Bijmerbajes is sinds juni gesloten en is omgebouwd Foto Koen van Weel / ANP

Pardonregelingen voeden bij uitgeprocedeerde asielzoekers valse hoop dat ze kunnen blijven. Ze werken daardoor „averechts op de vertrekbereidheid”. En: de asielprocedure is gebaat bij meer aandacht voor complexe gevallen, zoals gezinnen met kinderen, helemaal aan het begin van de asielprocedure. Het is dus goed dat de discretionaire bevoegdheid van de staatssecretaris, zoals die tot 1 mei bestond, is afgeschaft.

Dit schrijft een commissie onder leiding van staatsraad Richard van Zwol. Die onderzocht of de asielprocedure in Nederland sneller kan. Het rapport verscheen deze dinsdag. De commissie werd in oktober vorig jaar ingesteld na de ophef over de Armeense kinderen Lili en Howick. Die groeiden in Nederland op, moesten terug naar Armenië, maar mochten op de valreep toch blijven van toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (Asiel, VVD) .

Harbers, die twee weken geleden voortijdig aftrad, vroeg een commissie onder leiding van Van Zwol, om te kijken naar vreemdelingen die langdurig in Nederland zijn, maar hier niet mogen blijven. Herhaling van drama’s zoals met de twee Armeense kinderen moest daarmee worden voorkomen.

Voor een vlotter verloop van de procedure zijn geen nieuwe wetten of regels nodig, stelt de commissie. In de loop der tijd zijn er juist al veel aanpassingen van de procedure geweest die de snelheid van de besluitvorming bevorderden. In geen ander Europees land zijn de procedures en de praktijk sneller dan in Nederland. De commissie-Van Zwol wijst er tevens op dat het aantal uitgeprocedeerden die langdurig in Nederland verblijven en waarover ophef ontstaat, relatief klein is.

De procedure kan hooguit sneller door de financiering en bedrijfsvoering van de uitvoerende diensten aan te passen. Nu is de bekostiging van de IND nog te veel afhankelijk van de verwachte asielinstroom. Daardoor wordt personeel te snel ontslagen en lopen wachttijden op als de instroom hoger is dan verwacht, zoals in 2018.

Structurele financiering van de IND kan dat verhelpen. „Geef de uitvoerende diensten meerjarige stabiele personele en financiële capaciteit”, schrijft de commissie. Het kabinet is hier al mee begonnen.

Lees ook het interview met Richard van Zwol

In de asielprocedure worden complexe gevallen naar achteren geschoven. Maar die moeten juist met voorrang worden behandeld, aldus de commissie. Gaat het om gezinnen met kinderen dan zouden die meer gehoord moeten worden door de IND. Daardoor kan het begrip voor een eventuele negatieve beslissing bij de gezinnen toenemen, denkt de commissie. De commissie stelt verder instandhouding voor van de gefinancierde rechtsbijstand, met name voor het begin van de procedure. Goede bijstand door een advocaat zorgt ervoor dat al direct alle relevante omstandigheden van een asielzoeker worden meegewogen. Dat voorkomt verrassingen later in de procedure, schrijft de commissie. Het pleidooi druist in tegen plannen van het ministerie van Justitie en Veiligheid om die rechtsbijstand juist te hervormen.