Opinie

Ideeënarmoede is de werkelijke oorzaak van neergang SPD

Sociaal-democratie De Duitse sociaal-democraten moeten weer met alternatieven en antwoorden komen, schrijft .

Tobias Schwarz

Met Andrea Nahles vertrekt de vijftiende SPD-partijvoorzitter sinds 1990. Er is dus sprake van een patroon, maar de crisis van nu reikt dieper. De partij heeft verzuimd geloofwaardige antwoorden te vinden op de kredietcrisis die sinds 2008 de politiek op zijn kop heeft gezet.

Iedere kersverse SPD-voorzitter beloofde nieuwe accenten te leggen en de partij een helder profiel te geven. Bij het pijnlijke afscheid blijkt steevast dat het moeilijker was dan gedacht. Analyses van de problemen van de Duitse sociaal-democratie zijn al jaren hetzelfde, maar geloofwaardige antwoorden blijven uit.

Steevast bakkeleit de SPD over de zware erflast van de laatste SPD-kanselier Gerhard Schröder, die in 2005 de grootste hervorming van de verzorgingsstaat doorvoerde sinds de Tweede Wereldoorlog. Sindsdien discussiëren sociaal-democraten over de vraag of ze kunnen volstaan met het terugdraaien van de meest pijnlijke maatregelen die Schröder trof of dat ze compleet afstand moeten nemen van diens hervormingen, zoals Andrea Nahles voorstelde. De teloorgang van de SPD wordt vaak in verband gebracht met het verdwijnen van de hechte relatie tussen de sociaal-democratie met de traditionele achterban, de ‘Kernwähler’.

De oude arbeidersklasse bestaat amper en de jonge kiezer ziet geen reden om nog SPD te stemmen. Opmerkelijk is dat vrijwel niemand de oorzaak zoekt in de werkelijke reden van het verval: het gebrek aan een herkenbaar economisch profiel, dat wezenlijk verschilt van de andere volkspartij, de CDU. Uit angst om voor geldverslinders uitgemaakt te worden zijn sociaal-democraten te lang meegegaan in het bezuinigingsdiscours van de CDU/CSU. Maar veel gerenommeerde economen, met name in de VS, verbazen zich over het Duitse bezuinigingsbeleid. In de coalitie van CDU/CSU en SPD lijkt niemand te twijfelen aan het nut van de ‘zwarte nul’, van begrotingsevenwicht, dat wordt gehandhaafd opdat nieuwe generaties niet onnodig met grote schulden worden opgescheept. De kiezer vraagt zich terecht af wat het verschil is tussen de huidige minister van financiën, de SPD’er Olaf Scholz, en diens strenge voorganger Wolfgang Schäuble. Als het gaat om de cijfers achter de komma, komen christen-democraten en sociaal-democraten uiteindelijk op hetzelfde uit. Waarom zou je dan nog SPD stemmen?

Lees ook: Trio moet onrust bij Duitse sociaal-democraten bezweren

De SPD heeft in de laatste jaren weliswaar belangrijke agendapunten binnengehaald, zoals het minimumloon en het homohuwelijk, maar heeft nooit een serieus alternatief geboden voor de zwarte nul. Vaak heerste bij de kiezer het idee dat Merkels maatregelen alternativlos waren. Dat valt Merkel nauwelijks aan te wrijven, zij staat voor haar keuzes. Maar de SPD kwam niet met geloofwaardige alternatieven. Zo hadden de sociaal-democraten best een investeringsagenda kunnen ontwikkelen om het Duitse handelsoverschot tegen te gaan. Daarmee zouden binnenlandse problemen gericht kunnen worden aangepakt, de economische vraag worden gestimuleerd en zelfs de relatie met de VS worden verbeterd. Het Duitse handelsoverschot is immers een doorn in het oog van Donald Trump.

Ook had de partij zich hard kunnen maken voor eurobonds, obligaties uitgegeven door de Europese Centrale Bank die ruimte scheppen voor investeringen in Europa. Ze durfden het niet aan. En waarom verzuimden sociaal-democraten prestigieuze projecten naar Oost-Duitsland te halen om het Oost-Duitse chagrijn tegen te gaan? Door streng bezuinigingsbeleid zijn scholen in Noordrijn-Westfalen aan grootonderhoud toe, de wegen slecht, en doen veel treinstations armoedig aan. Logisch dat kiezers zich afwenden van de partij. Dit heeft ook voor het land gevolgen. Bij het uitblijven van fundamentele debatten over de sociaal-economische ‘identiteit’ van politieke partijen, wordt vooral over culturele identiteiten gedebatteerd. Anders gesteld: door het ontbreken van een helder sociaal-democratisch antwoord op de kredietcrisis, was er ruimte voor andere partijen om met antwoorden van culturele aard te komen: ‘take back control’. Zolang de SPD blijft debatteren over het repareren van foute keuzes uit het verleden zal hier weinig aan veranderen. Dan laat de partij zich verrassen door de plotselinge aandacht voor malle uitspraken als die van de voorzitter van de jonge sociaal-democraten, Kevin Kühnert, die opperde om BMW te nationaliseren. Daar win je geen verkiezingen mee.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.