Recensie

Recensie Vormgeving

Geert Laps vernietigende hamer is onderdeel van zijn kunst

Expositie De vazen en schalen van Geert Lap maken het mooie mooier, het middelmatige ondraaglijk. Dat blijkt ook op de expositie van het Design Museum Den Bosch.

Geert Lap was een atypische keramist. Hij wilde de techniek zijn wil opleggen.
Geert Lap was een atypische keramist. Hij wilde de techniek zijn wil opleggen. Foto Erik en Petra Hesmerg
    • Arjen Ribbens

Creëren impliceert soms ook vernietigen. De hamer waarmee keramist Geert Lap (1951-2017) de helft van zijn dunwandige, containervormige vazen en schalen aan stukken sloeg, maakt daarom terecht deel uit van zijn overzichtstentoonstelling in het Design Museum Den Bosch.

Voor de zekerheid ligt de hamer, samen met het kasboek waarin de kunstenaar zijn vaak complexe kleurrecepten bijhield, als enige voorwerp in een afgesloten vitrine. Verstandig, want de strenge, naar het onaanraakbare neigende vormen van Lap, roepen niet bij iedereen warme gevoelens op.

Lap was een atypische keramist. De mystiek van het pottenbakkersproces – van natte klei met vuur steengoed maken – vormde voor hem geen drijfveer. Aan toevallige verkregen resultaten, zo eigen aan veel keramiek, had hij een broertje dood. Lap wilde de techniek zijn wil opleggen en exact maken wat hij vooraf in zijn hoofd had. Kwam er net iets anders uit de oven dan de gedroomde vorm of kleur, dan greep hij naar zijn hamer.

Internationaal

Lap staat internationaal te boek als een van de belangrijkste naoorlogse keramisten. De grote Nederlandse musea, maar ook het MoMA in New York en negen andere Amerikaanse musea collectioneerden zijn werk. Toch zal Geert Lap – Specific Objects voor velen vermoedelijk een eerste kennismaking betekenen. Het is meer dan 25 jaar geleden dat een groot Nederlandse museum een overzicht van zijn werk toonde.

De tentoonstelling stoelt op een boekproject van de fotografen Petra en Erik Hesmerg. Zij namen zich drie jaar geleden voor om Laps oeuvre vast te leggen. Deels deden zij dat in een studio-setting die wat betreft esthetiek wedijvert met Laps keramiek. Daarnaast fotografeerden ze het werk thuis bij zeventien van zijn verzamelaars.

Dat uitgangspunt bracht de fotografen op bijzondere plekken. De Amerikaanse schilder Ellsworth Kelly, de Zwitserse galeriehouder Bruno Bischofberger, fotoboekenverzamelaar Manfred Heiting, choreograaf Hans van Manen en kunstexpert Frans Leidelmeijer behoorden bijvoorbeeld tot de verzamelaars van Lap.

Stoïcijns

In heel verschillende interieurs blijken zijn vazen en schalen zich goed thuis te voelen. Leidelmeijer combineert ze bijvoorbeeld met een zigzagstoel van Gerrit Rietveld en een Art Nouveau-klok. Bij Kelly thuis staan de Laps naast een negende-eeuwse sculptuur uit India en voor drie Tibetaanse thangka’s. En bij een andere Amerikaanse verzamelaar staat een conische blauwe vaas op een antieke kast, geflankeerd door twee Beierse altaarkandelaars uit 1510.

Fier, stoïcijns en ongeïntimideerd eiste de keramiek van Lap steeds zijn plek op tussen de andere kunst, vertellen de fotografen in een vraaggesprek dat is gepubliceerd in de catalogus. Het werk van Lap fungeert volgens hen zelfs als een soort scherprechter: „Het mooie maakt het mooier, het middelmatige wordt onverdraaglijk.”

Bijzonder aan de expositie is ook de door ontwerper Aldo Bakker bedachte inrichting. Op een in hoogte en kleur variërende reuzensokkel staan vijftig kommen, schalen en vazen van Lap, chronologisch gerangschikt. Ook die presentatie maakt het mooie mooier.