CPB waarschuwt voor risico’s beurshandel en lage rente

Ccp’s, de schakel tussen twee partijen die handelen in effecten en derivaten op de beurs, vormen een risico. In de EU ging het twee keer bijna mis, stelt het CPB.

Brexit, de Italiaanse economie en begroting, en de Amerikaanse handelsoorlog zijn zorgelijk volgens het CPB.
Brexit, de Italiaanse economie en begroting, en de Amerikaanse handelsoorlog zijn zorgelijk volgens het CPB. Foto Richard Drew/AP

Centrale tegenpartijen, die na de crisis belangrijk zijn geworden voor de stabiliteit van het financiële systeem, vormen zelf een groot risico. Als deze zogenoemde central counter parties (ccp’s) in de problemen komen kan er een domino-effect ontstaan. Het toezicht op deze instellingen moet daarom beter. Dat stelt het Centraal Planbureau (CPB) dinsdag in de jaarlijkse Risicorapportage Financiële Markten.

Sinds de crisis is het verplicht om een deel van de effecten en derivatencontracten te verzekeren via ccp’s. Een ccp is een schakel tussen twee partijen die handelen in effecten en derivaten op de beurs. Een ‘centrale tegenpartij’ kan bescherming bieden door het risico op zich te nemen. Als een van de twee handelende partijen failliet gaat voordat de transactie is afgewikkeld, dan staat de ccp garant. Dit wordt clearing genoemd. Dat is een soort van risicoverzekering in de effecten- en derivatenhandel. In 2017 werd wereldwijd ruim 3.500.000 miljard dollar aan effecten- en derivatencontracten gecleard.

Lehman Brothers

Het faillissement van Lehman Brothers in 2008 laat zien hoe belangrijk clearing is. De meeste transacties van Lehman waren namelijk niet via ccp’s geregeld. Doordat het risico niet gedekt was, ontstond er bij andere banken grote paniek. Die paniek verspreidde zich razendsnel door het financiële stelsel.

Daarom zijn banken en zorgverzekeraars tegenwoordig verplicht om hun tegenpartijrisico af te dekken en dat kan door clearing via een ccp. Volgens het Centraal Planbureau vormen deze ccp’s nu echter zelf ook een gevaar. Als een ccp zelf omvalt, is de kans groot dat er alsnog een domino-effect ontstaat op de financiële markt.

Het gaat volgens het CPB om grote instellingen die een belangrijk deel van de wereldwijde effecten- en derivatentransacties afhandelen. Bovendien verbinden ccp’s allerlei markten aan elkaar, wat tevens het risico voor het financiële systeem vergroot.

Ook is de ccp-markt zeer geconcentreerd: vijf ccp’s, waarvan twee in Londen, zijn verantwoordelijk voor ongeveer 99 procent van het wereldwijde clearingvolume in gestandaardiseerde onderhandse derivaten. Zo’n 90 procent van de eurorentederivaten wordt zelfs door één Londense ccp afgewikkeld. Dit kan zeker na de Brexit voor veel problemen zorgen, waarschuwt het CPB.

In de laatste jaren ging het in de EU twee bijna keer mis met een ccp. Zo zorgde een persoon er bij de beurs Nasdaq Nordic in Zweden voor dat bijna alle reserves nodig waren om de verliezen te dekken. Daarnaast zorgde de onverwachte uitslag van het Brexitreferendum voor problemen.

Lage rentes

Naast de ccp’s waarschuwt het CPB ook voor de lage rentes in Nederland en de rest van Europa. Volgens het CPB kan dat vooral tot problemen leiden bij verzekeraars en pensioenfondsen. Zo moeten pensioenfondsen en verzekeraars sneller korten door de lage rentes. Daarnaast neemt de blootstelling aan een plotse omslag op de huizenmarkt toe, schrijft het CPB.

Ook zorgen de lage rentes voor hogere risico’s op schulden. Bij een lage rente kun je relatief goedkoop geld lenen, maar als de rentes weer omhoog gaan kan dit voor grote problemen zorgen bij bedrijven die schulden hebben. Wereldwijd blijven de schulden voor consumenten en bedrijven hoog, schrijft het CBP. Ook verpakte schulden zijn nog altijd populair.

Verder waarschuwt het CPB voor politieke risico’s. Zo blijven er zorgen over de Brexit, de Italiaanse economie en begroting, en de Amerikaanse handelsoorlog. Daarnaast zou een fusiegolf in de Europese bankenwereld voor risico’s kunnen zorgen, stelt het CPB. De kans dat er pan-Europese banken ontstaan die te groot zijn om te laten omvallen in geval van nood, ook wel bekend als ‘too big to fail’ zou daarbij aanzienlijk zijn.