Waarom gaan er nog varende flats langs het San Marco-plein?

Venetië Nadat een cruiseschip zondag stuurloos werd en in Venetië een kade ramde, groeit de roep om maatregelen. Een verbod gaat de meesten te ver. Maar laat ze een andere route varen.

De route van cruiseschepen door Venetië, en alternatieven.
De route van cruiseschepen door Venetië, en alternatieven. Illustratie NRC

Eigenlijk is vrijwel iedereen het er wel over eens: je moet niet, zoals zondag, een gevaarte van 275 meter lang en 54 hoog vlak voor het San Marco-plein laten varen omdat dit zo leuk is voor cruisegangers.

Daarom werken verschillende kabinetten al sinds 2012 aan manieren om die grote witte gevaartes op veilige afstand te houden van de unieke kerken en historische gebouwen van Venetië. Door de stroperige besluitvorming, verder gecompliceerd door iedereen die belang heeft bij de toerisme-industrie, is het vooral bij plannen gebleven. Technici bezwoeren daarbij dat het niet gevaarlijk was, die sprookjesachtig mooie tocht langs het San Marco-plein en dan door het Kanaal van Giudecca naar de aanlegplaats, Marittima.

Zondag ging het fout. De MSC Opera raakte door een technisch probleem op drift. De motor kon niet meer gestopt worden, de twee sleepboten voor en achter raakten de controle over het kolossale cruiseschip kwijt, en terwijl scheepstoeters de ochtendrust verstoorden met loeiende alarmsignalen ramde het schip een rondvaartboot en de kade bij de boothalte San Basilio-Zattere. Vier toeristen raakten gewond.

Ministers twitterden dat dit nooit meer zou mogen gebeuren. Niet dat de cruiseschepen uit Venetië geweerd worden. Daarvoor zijn de financiële belangen te groot. Venetië is de belangrijkste haven voor cruiseschepen in de Middellandse Zee. Vorig jaar legden er ruim 500 cruiseschepen aan, met 1,56 miljoen passagiers. Volgens ruwe schattingen biedt de cruise-sector daar werk aan vier- tot vijfduizend mensen en gaat er tegen de 300 miljoen euro in om. Daarmee neemt Venetië meer dan de helft van de cruisemarkt in Italië voor zijn rekening.

Eén optie: verbreding van de lagune

Milieugroepen pleiten ervoor deze varende flats helemaal te weren uit de Venetiaanse lagune, omdat die het kwetsbare ecosysteem verstoren. Zover willen de meeste politici niet gaan. Maar het incident van zondag vergroot de druk om eindelijk een besluit te nemen over de alternatieven die op tafel liggen. Minister van Infrastructuur Toninelli zei zondagmiddag bezwerend: „Na jaren van inertie zijn we eindelijk dicht bij een oplossing die zowel de lagune als het toerisme zal beschermen.”

Meer over infrastructuur in Italië: de grootste regeringspartij wil beheer en onderhoud van autosnelwegen terug naar de staat brengen

Maar het was dezelfde Toninelli die vorig najaar het meest besproken plan stillegde. Hij is lid van de Vijfsterrenbeweging, en die zet vraagtekens bij de noodzaak van heel veel infrastructurele werken. Volgens dit plan zouden cruiseschepen niet meer de lagune binnenvaren via het Lido, maar via Malamocco). De schepen zouden dan via de bestaande vaargeul naar Porto Marghera kunnen varen, nu vooral een industriële haven. Middelgrote cruiseschepen zouden dan doorvaren naar Terminal Marittima. Daarvoor moet dat laatste stukje wel worden verbreed en uitgediept – volgens milieugroepen een ernstige aantasting van de lagune.

Er zijn ook andere plannen. Sommigen willen de cruiseschepen helemaal uit de lagune weren. Zij zouden hun passagiers moeten ontschepen bij een van de drie verbindingen tussen de lagune en de Adriatische Zee (Lido, Malamocco en Chioggia) en hen vandaar met andere vervoer laten doorreizen. Maar dat levert verbindingsproblemen op, en bij die mogelijke aanlegplaatsen is veel verzet om men vreest nauwelijks profijt te hebben van de cruisegangers, omdat die toch bijna allemaal naar Venetië zelf willen.

In augustus 2014 zette een adviescommissie een eerste stap, met de bepaling dat schepen boven de 40.000 ton niet meer toegelaten zouden worden bij het San Marco-plein en het kanaal van Giudecca. Een administratieve rechter maakte dit besluit na een appèl van het havenbedrijf in januari 2015 weer ongedaan – anders had de MSC Opera, die 65.000 ton meet, zijn tochtje door Giudecca niet kunnen maken. Burgemeester Brugnaro vindt dat nu meteen het plan voor de alternatieve verbinding via Porto Marghera moet worden uitgevoerd. Kosten: ongeveer 120 miljoen euro.

De Italiaanse kustwacht inspecteert zondag in de haven van Venetië de geraakte rondvaartboot. Foto Luca Bruno/AP

Correctie (3 juni 2019): In een vorige versie van dit artikel stond 40 ton en 65 ton, dat moest met factor 1000 worden vermenigvuldigd. Hierboven is dat aangepast.