Renteverhoging op studieschulden gaat definitief niet door

Nadat senator Anne-Wil Duthler uit de VVD werd gezet, was in de Eerste Kamer geen meerderheid meer over voor het voorstel.

Studenten van de Vrije Universiteit in Amsterdam.
Studenten van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Foto Ramon van Flymen/ANP

De omstreden renteverhoging op studieschulden gaat definitief niet door. Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, D66) trekt het wetsvoorstel in nadat ze heeft geconstateerd dat in de Eerste Kamer „onvoldoende draagvlak” voor de maatregel bestaat, schrijft ze in een brief aan de Eerste Kamerleden.

De renteverhoging was aangekondigd in het regeerakkoord en bedoeld om de overheidsinkomsten aan te vullen. Door de rente op studieleningen niet langer voor vijf jaar maar voor tien jaar vast te leggen, zou het tarief omhoog gaan. Een afbetalende oud-student met een gemiddelde studieschuld van 21.000 euro zou daardoor 5.000 euro extra moeten betalen. De maatregel had de staatskas op den duur 226 miljoen euro per jaar op moet leveren.

Het voorstel kon vanaf het begin op veel kritiek rekenen van studenten- en jongerenorganisaties. Zij vreesden dat de betaalbaarheid en de toegankelijkheid van het hoger onderwijs in gevaar zou komen door de rentestijging en verwezen naar onderzoeken naar de toename van stress- en burn-outverschijnselen onder studenten. Ze kregen steun van GroenLinks. Die partij steunde het leenstelsel bij de invoering, maar verklaarde zich in mei tot fel tegenstander en zamelde meer dan 110.000 handtekeningen in tegen de renteverhoging.

Spagaat

Verzet was er ook binnen de vier coalitiepartijen, onder meer van de eigen jongerenbewegingen. Dit voorjaar riep een meerderheid van de leden op het D66-congres de eigen Eerste Kamerfractie op tégen het plan te stemmen. Dat coalitiepartijen CDA en ChristenUnie zich in hun verkiezingsprogramma’s tegen het gehele leenstelsel voor studenten hadden gekeerd, plaatste de partijen in een spagaat. Zij moesten zich nu uitspreken vóór een maatregel die dat stelsel nog duurder zou maken. Alleen de VVD was onomwonden voorstander van het plan.

In de Tweede Kamer werd het voorstel nog gesteund door alle regeringspartijen. Die vier partijen waren tot voor kort ook in de Eerste Kamer goed voor een krappe meerderheid. Maar met het gedwongen vertrek van senator Anne-Wil Duthler uit de VVD-fractie, eind april, was die meerderheid verdampt. Duthler liet de afgelopen weken doorschemeren met veel scepsis naar het plan van Van Engelshoven te kijken. Voorafgaand aan het laatste debat, vorige week, liet ze NRC nog weten dat „de kans groter is dat ik tegen stem dan dat ik voor stem”.

Lees ook: Renteverhoging op studieschuld lijkt van de baan

Van Engelshoven kon Duthlers twijfels in het debat niet wegnemen, en moest ook veel vragen dulden van coalitiepartij D66. De „serieuze zorgen” van die fractie stonden aan het eind van de avond nog overeind, aldus senator Alexander Rinnooy Kan. Daarop kondigde Van Engelshoven aan het voorstel mee terug naar het kabinet te nemen. Na een aantal dagen radiostilte liet de minister dinsdag, na afloop van de ministerraad, weten dat de renteverhoging nu definitief van de baan is.

‘Glazen ingegooid’

„Dit is heel goed nieuws”, zegt voorzitter Tom van den Brink van studentenorganisatie ISO. Het debat over het leenstelsel ligt door de hernieuwde aandacht weer helemaal open, is zijn hoop. „We denken dat het kabinet hiermee de eigen glazen heeft ingegooid. Juist door de renteverhoging is weer gebleken hoe het ervoor staat met de financiële positie van studenten. Dat is voor ons een mooie aanleiding om het hele stelsel wederom ter discussie te stellen.”

Het is het derde kabinetsvoorstel in een maand tijd dat op de valreep wordt ingetrokken om een nederlaag in de Eerste Kamer te vermijden. Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Bruno Bruins (VVD) trok een wetsvoorstel tegen zorgfraude in wegens privacybezwaren in de Senaat. Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) blies de privatisering van Holland Casino af, nadat hij de zorgen onder Eerste Kamerleden over de gevolgen voor gokverslavingen niet kon wegnemen. Net als de renteverhoging van Van Engelshoven kwamen die voorstellen wel door de Tweede Kamer, maar strandden ze alsnog in de Eerste Kamer.