In Frankrijk hangt nu ook klassiek rechts in de touwen

Laurent Wauquiez stapt op Na de verkiezingsnederlaag van Les Républicains is partijleider Laurent Wauquiez opgestapt. Het past in de ‘herschikking’ van het Franse politieke landschap die Macron zag aankomen.

Laurent Wauquiez in oktober 2018 Foto Philippe Lopez/AFP
Laurent Wauquiez in oktober 2018 Foto Philippe Lopez/AFP

Met het vertrek van Laurent Wauquiez als voorman van Frans rechts, hangt opnieuw een klassieke massapartij in de touwen. In 2017 had Emmanuel Macron tijdens zijn presidentscampagne al de centrumlinkse Franse socialisten opgeslokt, nu heeft zijn partij het centrumrechtse Les Républicains gedecimeerd tot een niveau dat tot een diepe interne crisis heeft geleid.

De uitslag bij de Europese verkiezingen vorige week was de slechtste ooit uit de geschiedenis van de partij van Nicolas Sarkozy en Jacques Chirac: 8,5 procent van de kiezers stemde op de partij die met François Fillon bij de presidentsverkiezingen in 2017 nog op iets meer dan 20 procent kwam. Dat lijkt Macrons idee van een „herschikking” van het politieke landschap te bevestigen.

„Deze verkiezingen waren een echec”, erkent Wauquiez (44) zondagavond met tranen in zijn ogen in het achtuurjournaal van TF1. Hij bestudeert even zijn linkerhand, alsof hij daar een voorbereide tekst op heeft staan. En dan: „Overwinningen zijn collectief, nederlagen zijn eenzaam, zo is het nu eenmaal. Ik moet mijn verantwoordelijkheid nemen.”

De eind 2017 aangetreden partijleider, tien jaar geleden nog minister onder Sarkozy, stond al de hele week onder zware druk om conclusies te trekken uit het verlies dat aanzienlijk groter was dan de peilingen voorzagen. „Als ik op zijn plaats had gezeten, dan was ik zonder twijfel opgestapt”, zei een eerste partijkopstuk op de ochtend na de verkiezingen. „De gaullistische logica wil dat hij weggaat”, volgde een ander. „Ik hoop dat ik in zijn plaats zou zijn afgetreden”, vond een derde in een bij Frans rechts inmiddels klassiek steekspel.

Opportunistische koers

Maar Wauquiez lag al langer onder vuur. Toen hij eind 2017 zonder serieuze tegenstand bij een ledenraadpleging gekozen werd, keerde een deel van de zwaargewichten uit de tijd van Sarkozy zich tegen hem. Hij presenteerde zich als leerling van de oud-president, maar de ambitieuze nieuwe leider kreeg de kritiek „onecht” te zijn en de partij met een „opportunistische” koers op immigratie en een ambivalente houding richting de Europese Unie te ver naar rechts te duwen.

Hoewel hij in Parijs alle prestigieuze elitescholen gevolgd heeft, profileerde hij zich als een man van de campagne, van de klemzittende middenklasse buiten de grote steden. Volgens Franse media zou hij zelfs een cursus hebben gevolgd om zijn plattelandsaccent aan te zetten. Hij is voorzitter van de zuidelijke regio Auvergne-Rhône-Alpes, oud-burgemeester van de stad Le Puy-en-Velay. Op Parijse vergaderingen verscheen hij opzettelijk met modder aan zijn schoenen.

Lees ook dit portret van Wauquiez

Dat hij als partijleider regelmatig een loopje met de waarheid nam viel slecht. Tijdens een gastcollege in Lyon beweerde hij dat Sarkozy de telefoons van zijn ministers afluisterde. Toen een student een filmpje daarvan naar buiten bracht, nam de partijtop het op voor de nog altijd veel geliefdere Sarkozy. Na gewelddadig protest van ‘gele hesjes’ in Le Puy-en-Velay beweerde Wauquiez dat hij zich nooit met de hesjes geafficheerd had. Prompt dook een foto op van hem op in geel hesje tussen de demonstranten.

Met Europees lijsttrekker François-Xavier Bellamy, een jonge conservatieve docent filosofie, hoopte Wauquiez kiezers weg te trekken bij de Rassemblement National van Marine Le Pen. De uitgesproken katholieke Bellamy, wethouder in Versailles, kreeg in 2013 enige bekendheid toen hij meeliep bij demonstraties tegen openstelling van het huwelijk voor homokoppels. Hij is tegenstander van het recht op abortus. Dit „droite des valeurs”, rechts van waarden, zou volgens Wauquiez de toekomst van een brede Franse rechtse beweging zijn.

Het gevolg was dat de laatste gematigde kiezers van Les Républicains naar Macrons La République En Marche overliepen. Heel West-Parijs, dat in 2017 nog naar Fillon ging, stemde op Macrons evengoed uit centrumrechtse kringen afkomstige kandidaat Nathalie Loiseau. Zelfs in Versailles eindigde de partij van Macron als eerste.

De Europese lijsttrekker François-Xavier Bellamy zei „geraakt” te zijn door het besluit van partijleider Wauquiez om op te stappen: