‘Canada negeerde massale moord op inheemse vrouwen’

Nationale Enquêtecommissie De moord en verdwijning van duizenden inheemse vrouwen in Canada vormt een „genocide”, oordeelt een nationale enquête.

De Canadese premier Trudeau (met das) tijdens een ceremonie na een regeringsbesluit van 2017 om een ruimer gebied te gunnen aan inheemse Canadezen.
De Canadese premier Trudeau (met das) tijdens een ceremonie na een regeringsbesluit van 2017 om een ruimer gebied te gunnen aan inheemse Canadezen. Foto Chris Wattie/Reuters

Voor Cheryl McDonald is de Canadese nationale enquête over de moord op duizenden inheemse vrouwen in Canada in de afgelopen decennia een keerpunt in het rouwproces om haar zus Carleen Marie. In 1988 verdween de 25-jarige vrouw van de Mohawk-bevolking uit het huis van hun ouders in Akwesasne, in de provincie Ontario. Zeven weken later werd haar lichaam gevonden door een jager in een bos.

De moord op Carleen maakt deel uit van een tragisch patroon in Canada: een groot aantal inheemse vrouwen en meisjes is er de afgelopen decennia vermoord of verdwenen – volgens de politie ongeveer 1.200 inheemse vrouwen tussen 1980 en 2012, volgens belangengroepen enkele duizenden, mogelijk vierduizend. Dat verschijnsel vormt een „genocide”, concludeert nu een commissie die sinds 2016 onderzoek heeft gedaan naar het fenomeen.

Deze maandag presenteert die commissie, ingesteld door de regering van premier Justin Trudeau op aandringen van inheemse gemeenschappen, haar eindrapport in de hoofdstad Ottawa. „Natuurlijk moet ik daar bij zijn”, aldus Cheryl McDonald, die vorig jaar een getuigenis aflegde voor de enquête over de moord op haar zus. Dit was „bevrijdend”, zei ze tegen de Canadese omroep CBC. „Het was alsof ik emotioneel moest overgeven, en eindelijk heb kunnen zeggen: ik ga mijn waarheid vertellen, want het is mijn waarheid.”

Volgens Canadese statistieken lopen inheemse vrouwen zesmaal zoveel risico om te worden vermoord als niet-inheemse vrouwen. „We weten dat duizenden inheemse vrouwen, meisjes en 2SLGBTQQIA (two-spirit, lesbian, gay, bisexual, transgender, queer, questioning, intersex and asexual) tot op heden slachtoffer zijn geworden van de Canadese genocide”, stelt het eindrapport, getiteld Reclaiming Power and Place (‘Terugeisen van macht en positie’). Dit disproportionele geweld heeft volgens de vier commissieleden te maken met „overheidshandelen en -nalatigheid met wortels in kolonialisme en koloniale ideologieën.”

Onverschillige houding van autoriteiten

Het gebruik van de term ‘genocide’ voor het lot van inheemse vrouwen en meisjes in Canada is omstreden, erkent de commissie. Volgens een VN-definitie is genocide het „opzettelijk vernietigen van een nationale, etnische, raciale of religieuze groep”. Toch valt de moord op en vermissing van inheemse vrouwen en meisjes onder die noemer, betogen de onderzoekers. „Genocide is de optelsom van sociale gebruiken, veronderstellingen en handelingen die in dit rapport worden omschreven.”

Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de onverschillige houding van autoriteiten, die zich volgens de commissie traditioneel te weinig aantrekken van het lot van inheemse vrouwen en meisjes, een relatief zwakke groep in de Canadese maatschappij. Ook is armoede en achterstelling van inheemse bevolkingsgroepen een belangrijke factor bij hun grotere kans met geweld in aanraking te komen.

Het langverwachte onderzoek kwam na jarenlang aandringen, mede door druk na de moord op Tina Fontaine, een 15-jarig schoolmeisje uit Winnipeg dat in 2014 dood werd gevonden in een rivier, een week na haar verdwijning. Met de hashtag #MMIW (‘missing and murdered indigenous women’) kreeg de kwestie veel aandacht op sociale media. Het eindrapport van 1.200 pagina’s bevat ruim 230 aanbevelingen, waaronder een oproep tot de formulering van een nationale strategie om geweld tegen inheemse vrouwen en meisjes te bestrijden. Een „absolute omwenteling” is nodig om houdingen in de Canadese samenleving te veranderen”, aldus het document, dat het afgelopen weekeinde in handen kwam van Canadese media.

Cheryl McDonald beschouwt de enquête, die 92 miljoen Canadese dollar (60 miljoen euro) kostte, als een kans haar „stem te vinden”. Toch heeft ze haar bedenkingen bij het resultaat van het onderzoek, dat maandag wordt overhandigd aan Trudeau. „We komen bij elkaar, maar blijft het bij mooie woorden voor de camera’s? Of houden we op met doen alsof en leren we uit onze geschiedenis en doen het nu echt anders? We kennen de verschrikkingen.”

Ze spreekt uit ervaring: de afgelopen jaren zijn vaker lijvige rapporten geschreven over misstanden in het bestaan van inheemse bevolkingsgroepen in Canada, zoals de historische praktijk om inheemse kinderen weg te halen bij hun ouders en onder te brengen op ‘Indiaanse kostscholen’, een poging hen te assimileren. Die rapporten verdwijnen na veel goede voornemens meestal in een la.

Toch is het belangrijk om de misstanden onder de aandacht te brengen, besluit McDonald. „Ik hoop dat Canadezen, leiders en gewone burgers, begrijpen waar alle pijn en woede vandaan komt. Het heeft te maken met een diep onrecht dat elk van ons heeft doorgemaakt.”