Recensie

Recensie Beeldende kunst

Kentridge’s bewegingen tussen schuldgevoel en slapstick

Holland Festival Tien getekende animatiefilms schonk kunstenaar William Kentridge aan Eye Filmmuseum. Ze vertellen de geschiedenis van Zuid-Afrika sinds 1989 en zijn voor het eerst samen te zien.

William Kentridge, Ten Drawings for Projection - Other Faces (2011)
William Kentridge, Ten Drawings for Projection - Other Faces (2011) Beeld William Kentridge
    • Toef Jaeger

Toen William Kentridge in 1989 begon aan een animatiefilm over de fictieve vastgoedmagnaat Soho Eckstein die in een droom tot hem was gekomen, kon hij niet voorzien dat hij 30 jaar later nog steeds met het personage bezig zou zijn. „Als ik dat had geweten had ik wat beter nagedacht.” Aan de hand van deze figuur vertelt William Kentridge (64) in tien animatiefilms over de recente geschiedenis van Zuid-Afrika. De (na)dagen van de apartheid, de rellen, het geweld en de verkiezingen komen aan bod. Tegelijkertijd wordt de geschiedenis verteld, van grootgrondbezit en uitbuiting van mijnwerkers.

Houtskoolschaduw

Tegenover Eckstein staat Felix Teitlebaum, een kleine man die moeite heeft zijn plek te vinden in het veranderende Zuid-Afrika en die constant in zijn hemd komt te staan, of eigenlijk: in zijn blootje, want deze man staat vaak naakt voor de spiegel, in een poging om via zichzelf de geschiedenis in het gezicht te zien. Een verkapt zelfportret van Kentridge, maar opmerkelijk genoeg gaan de magnaat en de kleine man steeds meer op elkaar lijken. Er lijkt zelfs een ongemakkelijk soort mededogen te ontstaan.

De animatiefilms zijn door Kentridge aan Eye Filmmuseum geschonken. Het is voor het eerst dat ze alle tien in één ruimte te zien zijn, en hoewel de overdaad groot is, horen ze bij elkaar.

Lees ook: William Kentridge: ‘Je kunt het verleden niet omslaan als een bladzijde’

‘Geprojecteerde tekeningen’ noemt Kentridge zijn met houtskool op papier vervaardigde werken, waarbij je constant het gevoel hebt dat je zit te kijken naar zich ontwikkelend beeld, de houtskoolvegen blijven nog even zichtbaar. Het sterke daarvan is dat elke handeling sporen achterlaat. Niets kan helemaal verdwijnen, wil Kentridge maar zeggen, die in één van de films (Felix in Exile) de vraag stelt of in het nieuwe Zuid-Afrika het verleden moet worden vergeten of juist levend gehouden. Het effect van de houtskooltechniek geeft antwoord op die vraag: niets wat er gebeurt, zal ooit helemaal verdwijnen, daar kan geen verzoeningscommissie iets aan veranderen.

William Kentridge, Ten Drawings for Projection - Felix in Exile (1994)

Beeld William Kentridge

Trotski

Behalve de tien korte films, zijn ook acht grote wandtapijten te zien en een fantastische installatie rondom een door Trotski gefilmde toespraak die de Russische revolutionair in Parijs had willen houden. Waar bij de tien tekeningen morele verontwaardiging en schuldgevoel om voorrang vechten, plaatst Kentridge de speechende Trotski in een omgeving waarin slapstick en tragedie volmaakt in evenwicht zijn.