‘Ik fotografeerde de eerste verdronken migrant’

Migratie in de media In 1988 fotografeerde Ildefonso Sena een dode man op het Spaanse strand; de eerste van de duizenden migranten die verdronken in de Straat van Gibraltar.

Ildefonso Sena’s foto van de verdronken Marokkaanse man in het Spaanse Tarifa, 1 november 1988.
Ildefonso Sena’s foto van de verdronken Marokkaanse man in het Spaanse Tarifa, 1 november 1988. Foto Ildefonso Sena

Ildefonso Sena had op 1 november 1988 een ‘primeur’ waar hij nu nog vrijwel dagelijks aan wordt herinnerd. De 67-jarige journalist uit Tarifa maakte destijds een verslag van ‘de eerste dode migrant’ aan de Zuid-Spaanse kust en legde het levenloze lichaam vast van een verdronken Marokkaan. „Ik heb zoveel aan deze foto verdiend dat jullie hem gratis mogen hebben”, zegt Sena glimlachend tegen zijn Nederlandse bezoeker. „Later heb ik verslag gedaan van talloze andere doden, maar de eerste zal me altijd het meest bijblijven. ”

Sena ontvangt in een vegetarisch cafeetje aan de haven van Tarifa. Als voormalig misdaadverslaggever van Radio Nacional de España, El Diario de Cádiz en Europa Sur ontging hem de voorbije decennia weinig in zijn geboorteplaats. In zijn gedachten gaat hij terug naar 1988. „Het was een uur of negen in de ochtend. Ik zat nog aan mijn ontbijt toen de telefoon ging. Een goed contact van mij bij de Guardia Civil. ‘Op Playa los Lances ligt ter hoogte van de school Nuestra Señora de la Luz een lijk’, zei hij. Ik ben gelijk gegaan.” Naast een aantal agenten lag een dode man op het strand. „Zijn kleren waren besmeurd met zand en algen. Verderop was een houten bootje aangespoeld. Ik heb een foto of twintig gemaakt. Alle negatieven zijn later bij een verhuizing van de redactie verloren gegaan.”

Lees ook: Spanje worstelt met nieuwe rol bij opvang van migranten

Sena had een schokkende foto in handen, maar moest vervolgens op zoek naar het verhaal erachter. „Dat is mijn echte vak. Als lokaal journalist doe je de fotografie er vaak maar gedwongen bij”, legt hij uit. „Een kapitein van de Guardia Civíl had vier andere Marokkanen aangetroffen die er mogelijk meer van wisten. In mijn beste Frans wist ik één van hen te overtuigen dat ik geen politieman was, maar dat ik als journalist wilde weten wat er was gebeurd. Ze bleken met 23 man te zijn geweest. Het bootje werd verrast door een rukwind. Uit paniek sprongen velen in het diepe water voor de kust. De meesten konden niet zwemmen en verdronken. Later spoelden negen van de achttien vermisten aan. De anderen zijn nooit gevonden.”

Straat van Gibraltar als massagraf

De inmiddels gepensioneerde journalist stelt voor om samen naar het kerkhof van Tarifa te gaan. Aan de rand van het havenstadje liggen de negen overleden migranten in een klein massagraf. „Ter herinnering aan de immigranten gestorven in het water van de Straat [van Gibraltar]”, staat er op een gedenksteen. „Hier ligt de man die ik aantrof op het strand. Ik heb zijn naam en achtergrond nooit kunnen achterhalen. De overlevenden zijn teruggestuurd naar Marokko en daarmee was de zaak voor Spanje gesloten.”

Lees ook: Migranten voor Marokkaanse kust mogen terug naar Marokko worden gebracht

De dood van de Marokkaan was echter allerminst een incident. Het bleek de eerste in een oneindige reeks. Bij de oversteek van Noord-Afrika naar Zuid-Europa kwamen de voorbije drie decennia talloze migranten om het leven. Exacte getallen zijn er niet. De NGO Voor Mensenrechten in Andalusië schat het aantal doden en vermisten sinds 1988 op achtduizend. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) zijn er vorig jaar 811 migranten over zee op weg naar Spanje overleden en ligt dat aantal in 2019 op 164 doden. Sena volgt deze humanitaire ramp van een afstandje. „Iedere keer als ik hoor dat er een bootje is vermist gaat de adrenaline stromen. Je blijft je leven lang toch journalist”, zegt hij. „Maar ik ben nu ook een opa met kleinkinderen.”

Geen zee zal ze tegenhouden

Sena loopt over de begraafplaats waar nog meer migranten begraven liggen. „In de loop der jaren heb ik heel veel treurige verhalen opgetekend van mensen die de dood vonden in een zoektocht naar een beter leven. Want dat is het, al eeuwen.” Sinds het begin van de jaren negentig kwam de stroom met Afrikanen uit de sub-Sahara naar Spanje op gang. Sena: „Geen hek zal ze tegenhouden en geen zee is diep genoeg om te voorkomen dat migranten blijven komen. Het liefste sluiten we onze ogen hiervoor. Maar een dode migrant op een strand blijft altijd een verschrikkelijk beeld. Dat went nooit.”

Al was de impact van de eerste het grootste. Sena: „Op een gegeven moment kon ik gewoon een standaardverhaaltje maken. Alleen de afkomst en het aantal doden of vermisten verschilde dan. En zo nu en dan werd het opeens wél weer groot nieuws. Bij een grote ramp met indrukwekkende beelden, bijvoorbeeld.”

Sena zal tegen wil en dank altijd als ‘migratiespecialist’ worden gezien. „Terwijl ik over talloze andere onderwerpen heb geschreven. Boeken vol zelfs.” Hem wordt vaak gevraagd wat hij als oplossing ziet voor het migratieprobleem. Sena: „Geen flauw idee, antwoord ik dan. Ik ben geen activist of politicus. Ik ben slechts een journalist die dingen blootlegt, zonder mijn opinie aan iemand op te leggen. Daar zijn anderen voor, met een ander vak.”