Opinie

Positie van vrouw bij seksueel geweld wordt versterkt, en terecht

Wetsvoorstel

Commentaar

Seksueel geweld is strafbaar, dat is bij wet bepaald. Minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) acht deze wet onvoldoende, onder verwijzing naar de #MeToo-beweging die openlegde hoe beschadigend en ingrijpend seksueel machtsmisbruik is. Hij stelt voor de wet uit te breiden, met strafbaarstellingen voor ‘seks tegen de wil’ en ‘seksuele intimidatie’.

Dat klinkt voor de hand liggend maar het betekent een opmerkelijke verschuiving van accent. Om te beginnen zal niet langer het verzet van het slachtoffer het criterium voor strafbaarheid zijn. De vermeende dader had zich moeten realiseren wat de ander wilde en vooral niet wilde.

Aha, roepen de grapjassen, dus vóór een man een vrouw zoent, moet hij haar eerst even een contractje laten tekenen. Sterker, in Zweden en Spanje bestaat het. Het idee van een contract verraadt de gebruikelijke code voor seksuele interactie: de man zet de toon en de vrouw kan al dan niet akkoord gaan. Maar Grapperhaus’ wetsvoorstel (dat overigens ook mannelijke slachtoffers van seksueel geweld aangaat) verschuift het primaat van het mannelijk verlangen naar vanzelfsprekende gelijkwaardigheid tussen de partners. Seks behoort vrijwillig te zijn, van beide kanten. Niet willen is niet willen, ook als er geen duidelijk nee klinkt, ook als er niet wordt gegild of gehuild of gebloed. Dat lijkt logisch en dat ís dat voor de meeste mensen ook. Maar niet voor iedereen en met de wet zoals hij nu is, wint in veel gevallen de agressor het pleit. Bij aangifte van aanranding of verkrachting hoort een bewijs van dwang. ‘Verstijft’ of ‘bevriest’ het slachtoffer uit angst, dan heeft zij pech gehad, want dan verweerde zij zich niet en ‘dus’ wilde ze. Volgens de nieuwe wet zal de initiërende partij zich ervan moeten vergewissen of „feiten en omstandigheden” suggereren dat de ander ook seks wil. Zo niet, dan moet er gestopt worden.

Het wetsvoorstel is vernieuwend omdat het seksuele intimidatie strafbaar stelt, inclusief verbaal seksueel vernederen, met inbegrip van online misbruik. Vrouwen die online actief zijn, kennen de schrik voor, meestal anonieme, agressieve fantasieën over hun genitalia en seksuele beschikbaarheid. Wie wil weten hoe dat aankomt, leze de artikelen van BBC-presentator en classica Mary Beard die ermee te maken kreeg als beroemde persoon annex oudere vrouw met een uitgesproken persoonlijkheid. Rationeel wist ze dat ze het geweld naast zich neer moest leggen. Schelden doet geen pijn. Maar dat ging niet, het beschadigde haar.

Seksueel geweld is een veelkoppig monster en het zal vooral bestreden moeten worden via serieuze seksuele opvoeding. Nu is die nog vaak gericht op meisjes die, grofweg, te verstaan krijgen dat ze preuts horen te zijn. Dat is nergens voor nodig als jongens het besef krijgen bijgebracht dat meisjes geen speelgoed zijn, maar mensen waar je humaan mee omspringt. Volwassen mannen kunnen bijgespijkerd worden door hun te leren hoe vreemd het is dat zij zich seksuele vrijheden permitteren die ze zelf niet zouden pikken.

Wordt dit wetsvoorstel wet dan zullen slachtoffers makkelijker aangifte durven doen – dat zou al winst zijn. De wet vestigt een belangrijke en heldere norm, die makkelijk is over te brengen. Tegelijk blijft het een kwetsbare wet. Zedenkwesties zijn notoir gevoelig voor valse aangifte – en ook die maken slachtoffers. Maar nu zijn die vrouwen aan de beurt die moeten leven met seksueel misbruik als fact of life, zonder veel kans op rechtvaardigheid.