Kan het niet een CO2-onsje minder, UEFA?

Milieu De Champions League-finale tussen twee Engelse clubs wordt in Madrid gespeeld, met tonnen extra CO2-uitstoot tot gevolg. Waarom eigenlijk?

2018: Liverpool komt per vliegtuig aan in Kiev voor de finale van de Champions League tegen Real Madrid.
2018: Liverpool komt per vliegtuig aan in Kiev voor de finale van de Champions League tegen Real Madrid. Foto Getty

Als ze allemaal met het vliegtuig naar Madrid gaan, stoten 38.000 Engelse voetbalsupporters met hun bezoek aan de Champions League-finale net zoveel CO2 uit als een dieselauto die 1.740 keer om de aarde rijdt.

Totaal onnodig, vindt de Engelse politicus Jonathan Bartley. De mede-leider van de Green Party kan moeilijk accepteren dat in deze milieubewuste tijden een volksverhuizing naar Spanje nodig is voor een wedstrijd tussen Liverpool en Tottenham Hotspur. Hetzelfde gevoel had hij bij de finale van de Europa League. Een Londens onderonsje tussen Arsenal en Chelsea in Baku: 8.000 reiskilometers in totaal. „Waarom moeten vier clubs en hun fans Europa doorreizen voor wedstrijden die in Engeland gespeeld hadden kunnen worden”, zegt Bartley aan de telefoon. „De 45.000 fans die naar de finales gaan, stoten samen zo’n 35.490 ton CO2 uit. Laat dit voor de UEFA een wake-upcall zijn.”

Vliegende voetballers en supporters die hun hart volgen: het zijn de onvermijdelijke gevolgen van de expansiedrift van de Europese voetbalbond om 55 lidstaten tevreden te houden. De UEFA breidde het EK uit van 16 naar 24 landen, introduceerde met de Nations League een extra landentoernooi en organiseert vanaf 2021 een derde Europees clubtoernooi naast de Champions League en Europa League. Een Europese finale in Baku? Leuk feestje voor de Azerbajdzjanen misschien, maar wel tonnen extra CO2-uitstoot.

Wie draagt daarvoor de verantwoordelijkheid? Moeten er tegenmaatregelen komen, en zo ja: van wie?

Elf maanden voor de finale vindt onder de Rots van Gibraltar een toernooi plaats, waar de kampioenen van de kleinste competities van Europa strijden om één plek in de eerste voorronde van de Champions League. Het zijn schoolmeesters uit San Marino, postbodes uit Andorra en semiprofs uit Kosovo, die te gast zijn bij de kampioen van Gibraltar. Bij de openingswedstrijd tussen Santa Coloma en Drita zitten 288 toeschouwers. Weinig supporters reizen hun club achterna. De impact op het milieu is relatief bescheiden.

Retourtje Astana-Zagreb

Maar dan komt het luchtverkeer op gang. Teams vliegen van Noersoeltan (Astana) naar Zagreb, van Glasgow naar Jerevan en van Charkov naar Manchester. Alles bij elkaar gaat het om 642.000 kilometer, verdeeld over 217 retourvluchten. Dat is bijna 3.000 kilometer per retour, ongeveer evenveel als een retourtje Amsterdam-Madrid. Voor die vlucht bedraagt de CO2-uitstoot 371 kilo per persoon.

Gaan we ervan uit dat clubs met een delegatie van gemiddeld 35 personen reizen – het maximale aantal spelers van 25 plus 10 stafleden – dan moet je concluderen dat alle teams tezamen in de Champions League 2.818 ton CO2 uitstoten.

Let wel: dit is een kaal voetbalteam. In werkelijkheid reizen ook de directie, de materiaalman, de clubfotograaf mee, plus een paar honderd tot enkele duizenden supporters bij de topclubs van deze wereld. Alleen al bij Real Madrid-Ajax zaten bijna 4.000 supporters in het uitvak – achttien Boeings 737 vol, goed voor 1.434 ton koolstofdioxide.

Infographic NRC

Als we de acht uitwedstrijden van Ajax erbij pakken, exclusief de verplichte busreis naar Luik, komt de teller uit op 5.243 ton CO2, bijna zoveel als de directe uitstoot per jaar van alle inwoners van pakweg Zoutelande of Bad Nieuweschans.

Bij wedstrijden van andere clubs blijft het gissen, want overzichten ontbreken. Niemand heeft bijgehouden hoeveel supporters met Legia Warschau meereisden naar Spartak Trnava uit Slowakije. Feit is wel dat voetbalbond UEFA de voor het Europese voetbal noodzakelijke vluchten al langer compenseert.

„Klimaatverandering leidt tot bosbranden, watertekort, stijgende zeespiegels (..) en dichter bij huis hebben voetballers hun kwalificatiewedstrijden voor de Champions League in de bloedhitte moeten spelen”, staat in het meest recente rapport van Social Responsibility, de maatschappelijke tak van de UEFA. De Europese voetbalbond wil daarom dat stadions, competities en toernooien klimaatneutraal worden, net als het eigen hoofdkwartier in Nyon.

In de Zwitserse stad zijn waterfonteintjes in de kantine geplaatst en is het afgelopen jaar 5.275 kilo papier gerecycled, omgerekend zo’n tien miljoen A4-tjes. „Wij zien het als onze plicht om maatschappelijk verantwoord te ondernemen”, zegt Patrick Gasser, hoofd van UEFA’s Social Responsibility.

Zijn afdeling rekent maandelijks uit hoeveel CO2 de UEFA via luchtverkeer uitstoot. Alleen al in jaargang 2017-2018 boekte de UEFA 63.835 vluchten. Ter compensatie investeert de bond in maatschappelijke projecten. Zoals een waterkrachtcentrale in Turkije en windmolenpark Vader Piet op Aruba. Ook wil de UEFA de uitstoot van alle vluchten compenseren van supporters die in 2020 een EK-wedstrijd in een van de twaalf speelsteden bezoeken. Eerder stelde de UEFA al klimaateisen aan stadions die een finale van de Europa League of Champions League willen huisvesten.

Jaarlijks besteedt de UEFA 350.000 euro aan milieubescherming, zo blijkt uit het rapport, ongeveer net zoveel als twee daglonen van Messi bij FC Barcelona. Sociale UEFA-projecten worden grotendeels bekostigd met opbrengsten uit boetes voor rode en gele kaarten. Dat valt in het niet bij de jaaromzet van de UEFA. Die bedroeg vorig seizoen 2,8 miljard euro.

Een interview met Gasser zit er niet in. Hij wil vragen alleen per mail beantwoorden, in gratuite bewoordingen.

„Het moet ieders plicht zijn rekening te houden met het milieu, maar er zijn nog geen regels voor clubs om hun ecologische voetafdruk te minimaliseren. (…) We controleren niet of stadions klimaatneutraal zijn, maar verwelkomen milieubewuste initiatieven. (…) De UEFA erkent dat het tegengaan van de opwarming van de aarde een van de grootste uitdagingen is voor het welbevinden van toekomstige generaties (…) en daarvoor hebben we contact met organisaties als het WNF.”

De windmolen van Ajax

Er zijn clubs die serieus werk maken van het milieu. VfL Wolfsburg besproeit tegenwoordig zijn trainingsvelden met rivierwater en verkoopt merchandise in tasjes van gerecycled plastic. Tottenham Hotspur beplantte het dak van zijn trainingscentrum met groenbedekking en heeft daar 150 ‘extra’ bomen geplant, plus een biologische moestuin. De Johan Cruijff Arena, waarvan Ajax deeleigenaar is, telt vierduizend zonnepanelen en heeft een eigen windmolen in Oudendijk.

Ook Arsenal stapte over op duurzame energie, al zullen milieubeschermers niet vergeten dat de club uit Londen zich in 2015 per vliegtuig verplaatste voor de uitwedstrijd in Norwich, 160 kilometer verderop. Volgens toenmalig trainer Arsène Wenger maakten wegwerkzaamheden een busreis lastig. Nu was zijn team in veertien minuten op de plaats van bestemming.

Twee clubs lijken hun tijd ver vooruit: het Spaanse Real Betis en het Britse Forest Green Rovers. Ze hebben zich aangesloten bij het Climate Neutral Now Initiative van de Verenigde Naties. Vooral Forest Green Rovers is als een groene oase in het profvoetbal. Een compleet veganistische club op het vierde profniveau van Engeland, waar in 2011 vlees en in 2015 ook vis en zuivel in de ban werd gedaan. Bier en friet worden er veganistisch bereid, het stadion draait op zonne- en windenergie en het gras wordt bemest met zeewier. De doelnetten: biologisch afbreekbaar.

Lees ook: De eerste veganistische club van Engeland.

„Clubs spelen een grote rol in het leven van veel mensen en daarom moeten ze opstaan voor het milieu”, zegt Dale Vince, eigenaar van de club en van het groene-energiebedrijf Ecotricity. „Wat wij doen, is makkelijk na te volgen. Belangrijk is de communicatie met fans. Je moet ze uitleggen wat je doet én waarom, zodat ook zij hun levensstijl kunnen aanpassen.”

Of bij Betis straks vleesloze sportmaaltijden worden gereserveerd, is onduidelijk. De club uit Sevilla vindt het belangrijker dat het nieuw te bouwen trainingscomplex klimaatneutraal wordt, met zonnepanelen en bomen.

Betis en Forest Green Rovers zijn de eerste clubs in Europa die de missie van de VN ter harte nemen. Zullen dat er over een jaar ook nog twee zijn?