Opinie

Het gaat niet over jou

Column Bas Heijne schrijft elke maand een column in Het Blad.

Bas Heijne

Het persoonlijke is politiek – feministen riepen het in de jaren zeventig. Goed punt! Wat in je eigen leven omgaat, staat niet los van hoe de maatschappij in elkaar steekt. Als je minder verdient dan je mannelijke collega, als je dagelijks tegen een muur van vooroordelen oploopt, als je bij binnenkomst consequent voor de schoonmaker wordt aangezien, als mensen op je neerkijken omdat je schoonmaker bent – al die subtiele en minder subtiele mechanismen van achterstelling en uitsluiting, hoon en haat, zulke ervaringen zijn meer dan alleen persoonlijk. Ze horen wel degelijk in de politieke arena thuis.

Maar hé, iets anders is het wanneer je alles persoonlijk opvat – wanneer wat er mis is in de wereld steevast bij je binnenkomt als een persoonlijk affront, iets wat jou wordt aangedaan. Je zag het in de nasleep van de documentaire Leaving Neverland, waarin popicoon Michael Jackson van seksueel misbruik van jongens werd beschuldigd. Het regende commentaren waarin men zich verplicht voelde persoonlijk met Jackson af te rekenen, alsof de zanger hen zelf iets had aangedaan. Overal de vraag of je nog wel naar Jacksons muziek kon blijven luisteren, nu we weten… Zulke critici deden alsof ze met een ondraaglijk zwaar persoonlijk dilemma geconfronteerd werden – durf ik, nee, mag ik nog naar Billy Jean luisteren?

„Natuurlijk moeten we Michael Jackson alles kwalijk nemen,” kopte de Volkskrant na uitzending van de documentaire. „Alles.” De auteur, muziekrecensent Henrico Prins: „De eerste beschuldigingen stammen uit de periode rondom het verschijnen van zijn album Bad (1987). Mag je ervan uitgaan dat zijn oeuvre tot en met Thriller (1982) nog wel zonder bijsmaak te beluisteren is?”

Wanneer gaat oprechte betrokkenheid over in egotripperij, narcisme vermomd als engagement? In het geval van Jackson: kindermisbruik is verschrikkelijk, een groot maatschappelijk probleem. Maar dat bestrijd je niet door gebaren die meer over jou gaan dan over het probleem zelf. Erger nog, je gevoel van onrecht wordt een excuus om alle aandacht op jezelf te richten, om het vreugdevuur van je morele ontzetting op te stoken voor het oog van de wereld.

Tegenwoordig word je al als activist beschouwd wanneer je thuis op de bank ontsteld zit te twitteren. Te vaak is het een activisme van ijdele woorden en lege gebaren, van zwelgen in ontzetting en afkeer. En van dreigen natuurlijk. Heerlijk: in de sociale media verklaren mensen aan een stuk door dat ze een krant gaan opzeggen waar ze helemaal geen abonnee van zijn, dat ze niet op een partij zullen stemmen waar ze nooit op gestemd hebben, dat ze de podia boycotten waar ze nooit voor uitgenodigd zijn. Ik vraag me af hoe vaak Henrico Prins naar Jackson luisterde, voordat hij zijn verschrikkelijke dilemma etaleerde.

Luister, het gaat niet over jou.