De wildernis van het schaak

Vorig jaar won oud-wereldkampioen Anatoli Karpov in Spanje voor de 184ste keer een toernooi. Het was een vierkamp met generatiegenoten, die legendes werden genoemd, en omdat Karpov de grootste legende is, won hij natuurlijk. We weten dat het nummer 184 was doordat Karpov de score nauwkeurig bijhoudt.

Je kunt je een kampioen voorstellen die zijn overwinningen wel telt, maar tegen de buitenwereld met valse bescheidenheid zegt dat het niet aan hem is om de optelsom te maken, maar aan de schaakhistorici. Zo is Karpov niet. Niet dat ik aan zijn woorden twijfel, maar ik vraag me af of iemand anders zijn lijstje wel eens heeft gezien.

Magnus Carlsen is jong en nog lang niet zo ver, maar hij is goed op weg. In de afgelopen zes maanden heeft hij alle zes toernooien die hij speelde gewonnen. Het laatste was een week geleden, de Lindores Abbey Stars in Schotland.

Het was maar een kleinigheidje, een tweedaagse dubbelrondige rapidvierkamp met Carlsen, Anand, Ding Liren en Sergei Karjakin. Maar alle kleintjes tellen, dat doet Karpov ook.

De abdij van Lindores was eeuwenlang een ruïne, die nu gerenoveerd is tot een whiskystokerij. De nieuwe stokers hebben documenten die aantonen dat de monniken van Lindores zes eeuwen geleden zowel whisky stookten als schaakten.

Carlsen won een vat whisky die nog drie jaar moet rijpen en dan 150 flessen van het vloeibare goud zal opleveren. Ik neem aan dat hij ook een flink startgeld kreeg. Iemand van de distilleerderij zei bij de prijsuitreiking: „Met een vat whisky heb je altijd vrienden.”

Tijdens dat toernooitje zei Carlsen iets interessants over de lessen die we van schaakcomputers kunnen leren, vooral van het nieuwe computerschaakwonder AlphaZero. „Het is overduidelijk dat we alleen nog maar aan de oppervlakte hebben gekrast van wat er mogelijk is in het schaken.”

Na vijftien eeuwen menselijke schaakstudie toont AlphaZero ons een nieuwe wildernis. In de diagramstelling deed Carlsen een gewaagde stap in de wildernis van het schaak.

RL

Magnus Carlsen - Sergei Karjakin, Lindores Abbey Stars 2019

Zie diagram.

Karjakin had net 21...a4 gespeeld, een goede verdedigingszet die na 22. bxa4 Pxa4 tot een spoedig vreedzaam slot zou kunnen leiden. 22. exd5 Carlsen begint echter aan een groot avontuur; hij geeft Karjakin de gelegenheid een dame te halen. 22...Txc5 23. dxc5 a3 24. dxe6 a2 25. Pd7+ Ke8 Zwart moet oppassen. Na 25...Pxd7 26. exd7 a1D+ 27. Kh2 Dd4 28. Ld6 zou wit winnen. 26. Pxb6 a1D+ 27. Kh2 Le5 28. Le3 fxe6 29. Lxb7 Wit heeft twee stukken en een paar gevaarlijke vrijpionnen voor de dame. Het staat ongeveer gelijk. 29...Ld4 30. Pc4 Ook 30. c6 Lxe3 31. c7 Lxf2 32. c8D+ Kf7 33. Dc7 Dg1+ zou tot remise leiden. 30...Lxe3 31. Pxe3 Db2 32. Kg2 Dxb3 33. b6 Db5 34. Lf3 Kd8 Voorzichtiger dan 34...Dxc5, wat wit na 35. b7 Db5 36. Pc2 misschien nog kansen zou geven. 35. b7 Kc7 36. c6 Db4 37. g4 Wit gaat een vesting bouwen door zijn paard naar g3 te brengen. 37...Dd4 38. Pf1 h5 39. gxh5 gxh5 40. Pg3 e5 41. Pe4 Dc4 42. Pg5 Kb8 43. Le4 De2 44. Lf5 e4 45. Pxe4 Dc4 46. Pg3 Dxc6+ 47. Le4 Df6 48. Pxh5 Dxh4 49. Pg3 Remise. Geen van beide spelers kan nog iets nuttigs doen. De meeste schaakprogramma’s zijn hier bijziende en geven nog steeds een aanzienlijk voordeel voor zwart aan.