Shell belooft belastingtransparantie

Belastingontwijking Shell staat onder druk en belooft plots per land bekend te maken hoeveel belasting er wordt betaald. „Wij willen eerlijk zijn.”

Alan McLean van Shell (links) schudde woensdag de hand van Lammert van Raan (Partij voor de Dieren) tijdens een rondetafelgesprek met Kamerleden.
Alan McLean van Shell (links) schudde woensdag de hand van Lammert van Raan (Partij voor de Dieren) tijdens een rondetafelgesprek met Kamerleden. Foto Koen van Weel/ANP

„Begrijpt u dat veel Nederlanders het vertrouwen in Shell verloren zijn?”, vroeg Lilian Marijnissen (SP). „Hoe legt u het de mkb’er die broodjes levert aan Shell uit dat er geen winstbelasting betaald wordt?”, vroeg Aukje de Vries (VVD).

Schouder aan schouder hakten Kamerleden woensdag tijdens een rondetafelgesprek over de belastingafdracht van multinationals in op Shell. Vorig jaar bleek dat Shell (nettowinst 17,7 miljard euro) in Nederland ondanks zijn hoofdkantoor geen winstbelasting betaalt. Dat kan door het gebruik van wettelijk toegestane aftrekposten. Kamerleden waren daar zó verontwaardigd over dat ze misten dat Shells fiscale topman Alan McLean ze woensdag groot nieuws vertelde. Nog dit jaar maakt Shell openbaar hoeveel winst ze per land maakt en hoeveel belasting ze daarover betaalt.

Al jaren proberen de Europese Commissie, maatschappelijke organisaties én politieke partijen dit soort ‘country-by-country-reporting’ door multinationals voor elkaar te krijgen. Tot nog toe zonder succes.

Het openbaar maken van deze informatie is volgens voorstanders een cruciaal onderdeel van de strijd tegen belastingontwijking. Het maakt fiscale constructies inzichtelijk en levert debat over de wenselijkheid ervan op, stelt de Europese Commissie. „Eigenlijk laat het rondetafelgesprek in de Kamer naar aanleiding van Shell het nut al zien”, zegt coördinator Arnold Merkies van Tax Justice Nederland.

Trouwonthulde vorig jaar op basis van anonieme bronnen dat Shell in Nederland geen winstbelasting betaalt. Naar aanleiding daarvan organiseerde de Kamer het rondetafelgesprek waar drie voor het brede publiek onbekende aftrekposten ter discussie werden gesteld. Groenlinks, PvdA en SP willen één van de aftrekposten (op liquidatieverliezen in buitenlandse dochterondernemingen) nu per initiatiefwet drastisch inperken.

Deze discussie ontstond bij toeval, omdat een krant vertrouwelijke informatie opduikelde. Indien multinationals winst en belastingcijfers per land moeten publiceren, zien ook andere belastingconstructies het licht.

Politiek gezien klinkt de roep om deze publieke rapportageplicht al geruime tijd. In 2016 lanceerde de Europese Commissie zelfs een voorstel voor country-by-country-reporting door multinationals. Maar tot op heden is het daar niet van gekomen. Europarlementariër Paul Tang (PvdA) zei vorig jaar op een conferentie dat met name Duitsland dwarsligt.

Het is dus opvallend dat de grootste multinational, naar omzet en beurswaarde, van de EU er vrijwillig voor kiest zijn om belastingbetalingen per land te openbaren. Shell is daarmee de eerste Nederlandse multinational die deze belastingtransparantie toezegt, stelt Merkies van Tax Justice. Merkies noemt dit „heel erg goed”.

Een slag om de arm is op zijn plaats. Shell zegt desgevraagd niet wanneer dit jaar het belastingrapport gepubliceerd wordt en hoe het er precies uitziet. Fiscaal topman McLean schiep woensdag in de Kamer echter hoge verwachtingen. „Wij zullen transparant informatie publiceren over de winsten, verliezen en belastingen die we betalen in elk land waar we opereren. Die garantie geef ik u.”

Alle ballen op Shell

Shell staat onder druk en wordt de laatste jaren vanuit verschillende hoeken in de samenleving aangevallen. De energiereus is onder meer bekritiseerd over belastingconstructies en over dat er onvoldoende aan verduurzaming wordt gedaan.

Een beurslieveling is Shell nog steeds, maar de liefde vanuit politiek en maatschappij lijkt duidelijk bekoeld. Illustratief was het rondetafelgesprek woensdag. Philips, ook te gast, gaf toe de afgelopen jaren eveneens geen winstbelasting te hebben betaald. Maar Philips werd niet aangevallen. Alle ballen gingen op Shell, zelfs die van een traditioneel multinational gezinde partij als de VVD.

De harde kritiek was bijzonder. Shell maakt enkel gebruik van door de Kamer goedgekeurde fiscale aftrekmogelijkheden, in het leven geroepen voor een aantrekkelijk ‘vestigingsklimaat’ om multinationals in Nederland te krijgen en houden.

Shell toonde zich echter terdege bewust van de bekoelde liefde. Fiscaal topman McLean hamerde op het belang van steun in de gemeenschap. „We hebben een deel van die steun in de loop der tijd zien afnemen”, zo constateerde hij. „Wij denken dat wij die steun weer kunnen opbouwen door eerlijk en transparant te zijn.”

De belastingtransparantie presenteerde hij als eerste stap.

Oliesector over klimaat p. E3