Opinie

5G en het faillissement van Egypte

Column Beatrice de Graaf Wat heeft het conflict over Huawei te maken met de aanleg van een spoorlijn in 19de-eeuws Egypte?

Beatrice de Graaf

De nieuwe wapenwedloop is een technologische en gaat om het aanleggen van een digitale infrastructuur die de aardbol omspant. Hoe ongekend nieuw de mogelijkheden en vergezichten zijn, de menselijke ambities erachter zijn van alle tijden. Net als de pogingen om die technologische mogelijkheden en vergezichten in te zetten voor politieke doeleinden. Vandaar de angst voor de voorsprong van Huawei bij het uitrollen van een 5G-netwerk in Europa.

Bij alle hedendaagse techno-talk is het goed te rade te gaan bij de leermeester van grand strategy: John Lewis Gaddis. Want hoe ingewikkeld en ongekend de mogelijkheden van 5G zullen zijn, het gaat uiteindelijk ook om ordinaire machtspolitiek. Bij alle ophef om het al dan niet leveren van kennis of apparatuur aan China is het daarom zaak zijn lessen eens op een rijtje te zetten. Het gaat immers niet om technologie als zodanig, zegt Gaddis, maar om de plaats daarvan in de grotere samenhang van imperiale ambities en geopolitiek. En die begrijp je pas door te lezen over geschiedenis, cultuur en strategie.

Successen en miskleunen

In zijn laatste boek, On Grand Strategy (2018), bespreekt Gaddis de successen en miskleunen van een aantal grote heersers, van Alexander de Grote tot Lincoln. Grote Strategen, aldus Gaddis, hebben het besef dat je middelen toereikend moeten zijn om je doelen te bereiken. Tegelijkertijd zijn de grote succesverhalen juist geschreven door leiders die het schijnbaar onmogelijke bereikten, en met hun beperkte middelen ver boven de verwachtingen scoorden. Het gaat echter mis als die leiders door succes en ambitie worden verblind. Ze verliezen hun gezond verstand. Het is bijna potsierlijk hoe plat je die wereldgeschiedenis kunt slaan: Hitler, Napoleon en de Perzische heerser Xerxes ontbrak het aan dat gezonde verstand om hun beperkingen te onderkennen, Lincoln en keizer Augustus kwamen er ver mee.

Terug naar de technologie. Huawei is een bedrijf dat streeft naar voorsprong en monopolie in het aanleggen van cruciale communicatietechnologie en infrastructuur. Dat streven kennen we uit de geschiedenis. Neem de wedloop om het aanleggen van immense spoorlijnen in de tweede helft van de 19de eeuw. Grote investeerders en concerns vochten elkaar de tent uit om concessies te verkrijgen en rails uit te mogen rollen. Union Pacific en Central Pacific in de Verenigde Staten bijvoorbeeld, met als inzet de strijd om het leggen van rails van oost naar west. Het resultaat van die wedloop was een spoornet dat nog steeds uitblinkt in ondoelmatigheid.

Staten en wereldrijken

Maar wat nu als de infrastructuur onderdeel wordt van imperiale rivaliteit, dus tussen staten en wereldrijken? Dan trekken hele volkeren en landen aan het kortste eind. Dat lot overkwam de onderkoning van Egypte, Ismail, in de 19de eeuw. Zijn grootste wens was een spoorlijn van Caïro naar Khartoum. Maar zijn land was te klein, de inkomsten te gering en Egypte ging roemloos aan zijn leningen ten onder. Van de tomeloos ambitieuze plannen voor de 1.500 km rails hield Egypte alleen de blauwdrukken over; het land werd door de Britten bezet die vervolgens samen met Frankrijk het Afrikaanse continent gewapenderhand en met heel veel rails koloniseerden. Ismail had zijn eigen mogelijkheden overschat, zou Gaddis Lewis zeggen. Eenzelfde lot trof het Osmaanse Rijk, dat met zijn plannen voor een spoorweg van Berlijn naar Bagdad de poorten openzette voor een technologische én wapenwedloop tussen de grote mogendheden waar Afrika, Constantinopel en het hele Midden-Oosten de dupe van zou worden.

De race om het 5G-netwerk heeft anno 2019 opnieuw de poorten opengezet voor een imperialistische wedloop, nu tussen Beijing en Washington. En net als toen dreigen kleine landen het onderspit te delven. Hoe voorkomen Duitsland, Zwitserland of Nederland nu dat ze het Egypte van de 19de eeuw worden? Moeten ze zich bij voorbaat onderwerpen aan het Amerikaanse dictaat, en niet langer aan China leveren, zoals de Amerikaanse ambassadeur in Duitsland al liet verordonneren? Moeten ze zelf gaan investeren in eigen apparatuur en netwerken?

Vossen en egels

Ook hier heeft Gaddis een advies, dat hij ontleende aan een essay van Isaiah Berlin: De egel en de vos. Egels die zich slechts kunnen focussen op één groot idee gaan net zo goed ten onder als vossen die zich alleen maar op de directe omgeving concentreren en zich door allerlei prikkels laten afleiden. Echt succesvolle heersers beheersen de kunst van de combinatie: een masterplan hebben, maar dat wel voortdurend kunnen bijstellen op de omgevingsrisico’s.

In de strijd om de ijzeren infrastructuur van de 19de eeuw trokken kleine landen in hun eentje aan het kortste eind. Angela Merkel en Mark Rutte lieten laatst weten dat ze niet van plan waren vermorzeld te worden in een nieuwe imperiale wedloop tussen twee grote mogendheden: ze wezen al te simpele protectionistische maatregelen af, bepleitten vrije handel, maar zetten ook in op Europese controle van veiligheidswaarborgen, onafhankelijk van de producent. In de digitale wedloop is er behoefte aan strategen die egel en vos kunnen zijn. Die kunnen duo-denken. En dat kun je niet alleen.

Beatrice de Graaf is hoogleraar geschiedenis van de internationale betrekkingen in Utrecht.