Recensie

Recensie Theater

William Kentridge zorgt voor imposante start Holland Festival

Recensie De openingsvoorstelling op het Holland Festival, ‘The Head & The Load’ van van William Kentridge, was een bont requiem voor de Afrikaanse slachtoffers in de Eerste Wereldoorlog. Muziek, dans, zang, schaduwbeelden, video, gesproken woord en een indringende geschiedenisles.

The Head & The Load, nog tot 31 mei te zien op het Holland Festival.
The Head & The Load, nog tot 31 mei te zien op het Holland Festival. Foto Stella Olivier

Uit Congo tweehonderdduizend dragers, uit Oeganda vierhonderdduizend dragers. De verteller somt op hoeveel hulptroepen Afrikaanse landen moesten leveren aan de Europese mogendheden die ook op Afrikaanse grondgebied een oorlog voerden die ze in Europa hadden bedacht. De Eerste Wereldoorlog. Drie dragers voor een soldaat, negen dragers voor een officier, voor elk kanon driehonderd. „En als er duizend dragers sterven, dan dragen de volgende duizend de boot naar het meer!”

The Head & The Load van de witte Zuid-Afrikaanse kunstenaar en regisseur William Kentridge bood een rijk geschakeerde en indringende collage van kunstvormen – muziek, dans, zang, schaduwbeelden, video, gesproken woord, tekeningen – maar het hart van de voorstelling bevatte een stevige geschiedenisles. Een verhaal over een tragedie die de Nederlandse schoolboekjes niet heeft gehaald. De Engelsen, Fransen en Duitse kolonisators eisten van hun kolonies voetvolk op om elkaar te bestrijden en die zwarte mannen sneuvelden met duizenden, een eeuw geleden.

The Head & The Load

Foto Stella Olivier

Op het kolossale podium van Theater Amsterdam werd dit leed onder meer verbeeld in een imposante stoet van zwarte mannen die platte beelden droegen, die knap uitgelicht een mooi schaduwspel op de achterwand opleverden. De lichtontwerper was deze avond een van de sterren. De stoet dragers werd begeleid door trommels en klassieke zang van de formidabele Ann Masina. De royale cast bestond grotendeels uit zwarte performers en musici, van dirigent tot vertellers, met een gepaste bijrol voor de witte zangeres die grotesk de Duitse macht uitbeeldde.

The Head & The Load

Foto Stella Olivier

Hoewel onderverdeeld in drie delen was The Head & The Loaded ook een soort stoet, maar dan van losse scènes. De verbinding bestond uit terugkerende elementen, zoals projecties op de achterwand, het blaasorkest, de piano, viool en aforismen van het type: honger heeft nog nooit wijsheid opgeleverd. De veelheid aan stemmingen, kleuren en indrukken verzachtte de soms al te expliciete toon van de voorstelling in dit requiem voor vergeten slachtoffers. Niet dat alles te begrijpen moest zijn, want er werd vrijelijk gezongen in Sotho, Zoeloe, Madinka en Swahili. De blues in de Afrikaanse zang en muziek, waarin hoop, strijdbaarheid en verdriet lijken te versmelten, verhoogde wel de esthetische ervaring.

Lees ook het interview met William Kentridge en Faustin Linyekula: ‘Je kunt het verleden niet omslaan als een bladzijde’

Bij Kentridge, van wie als ‘associate artist’, nog meer werk in het festival is te zien, staan sociaal-realisme en eclectische esthetiek schouder aan schouder. Moeiteloos schakelt hij van een muskietendans naar een brief die ‘uitnodigt’ om bloed te vergieten, dansers die elkaar verslepen en historische footage van een peloton zwarte soldaten met geweren, maar op blote voeten.

Dat de vertellers en zangers zich afvroegen waar hun koninkrijken waren gebleven klonk wrang – en pikant in het gezelschap van het koninklijk paar, dat de opening van het Holland Festival bijwoonde. Wat volgde waren beelden van latere Afrikaanse heersers, met shots van soldaten die op burgers insloegen. Die kanttekening vaagde de klap van deze avond niet uit, onder meer uitgedrukt door de vaststelling dat de gevallen dragers geen namen hadden: „You don’t call them, you count them.”