Er is veel veranderd, sinds Rotterdam en Shanghai 40 jaar geleden zustersteden werden

Havensteden Dit jaar vieren Rotterdam en Shanghai hun veertigjarige vriendschapsband. Wat heeft die relatie opgeleverd? En hoe ziet de samenwerking eruit nu Chinezen met toenemende argwaan worden benaderd? „We moeten niet naïef zijn, maar er is geen reden tot angst.”

De skyline van Shanghai, gezien vanaf een rondvaartboot.
De skyline van Shanghai, gezien vanaf een rondvaartboot. Foto Hector Retamal/AFP

Seen van der Plas (81) is begin jaren ’80 net directeur van de dienst gemeentewerken, als toenmalig burgemeester André van der Louw hem opbelt: „Hij vertelde over de samenwerking die was getekend met Shanghai. Maar, het was wel duidelijk met wie de Chinezen vooral zaken wilden doen: gemeentewerken. Van der Louw zei: we gaan ervan uit dat jij de leiding neemt en de relatie met Shanghai opbouwt.”

Trots vertelt Van der Plas over het prille begin van de samenwerking met Shanghai. In die tijd was gemeentewerken één van de grootste afdelingen van de gemeente. Maar liefst 2.700 ambtenaren had Van der Plas onder zich. „De Chinezen hadden al die bouwwerken in Rotterdam gezien: tunnels, bruggen, kademuren. Allemaal ontworpen door gemeentewerken. Shanghai was in die tijd een opkomende haven. Met het oog op de handel en de groei van de haven en de stad wilde Van der Louw dat we kennis zouden uitwisselen en een goede vriendschappelijke relatie zouden opbouwen.”

Al snel werd een eerste bezoek aan Shanghai gepland. „Ik moest een jongetje van gemeentewerken meenemen naar China”, zegt Van der Plas met een grijns op z’n gezicht. „En toen koos ik maar voor Sicco.” Nu, veertig jaar later, zitten Seen van der Plas en Sicco de Vries (74) gebroederlijk naast elkaar. Ze zijn aan elkaar gewaagd en vertellen honderduit. Door hun intensieve samenwerking bij de gemeente werden ze goede vrienden.

De Vries was in die tijd hoofd van een technische afdeling bij gemeentewerken. Goed voorbereid reisden de twee in mei ’81 naar Shanghai, een stad met toen al ruim tien miljoen inwoners. De Vries: „We werden groots ontvangen. Er was één tunnel onder de rivier die direct na aankomst werd bezocht. Het andere verkeer werd gestopt, twee motorfietsen maakten de weg vrij en wij reden erachteraan.” Van der Plas: „Je zag alleen auto’s van overheidsinstanties, maar verder overal fietsen, duizenden fietsen. Het was even toeteren en dan gingen de fietsers opzij.”

Burgemeester André van der Louw ondertekende in 1979 het vriendschapscontract tussen Rotterdam en Shanghai.

Foto Ton den Haan/HH

Een koninklijk onthaal voor twee ambtenaren uit Rotterdam. Het is het begin van een zusterstadrelatie die tot op de dag van vandaag goed is. „Intens”, zo noemt burgemeester Ahmed Aboutaleb de vriendschap. Ook hij begint uit zichzelf over de hoffelijke ontvangst als hij Shanghai bezoekt. In zijn tienjarige burgemeesterschap is hij vijf keer in de Chinese zusterstad geweest. „Ze halen alles uit de kast. Ik word afgehaald op het vliegveld en met een rotgang rijden ze me naar het hotel waar iemand m’n pakken en overhemden aanpakt. Binnen een uur hangt alles gestreken in de kast. En ik word nog steeds ontvangen door de burgemeester van Shanghai, hij is in de Chinese hiërarchie een belangrijke man.”

Gunnen

Volgens Aboutaleb is de vriendschapsrelatie met Shanghai nog altijd van groot belang voor Rotterdam: „Hedendaagse handel gebeurt niet alleen op rationele gronden. Het moet je ook gegund worden. Waarom gaan de containers niet naar Antwerpen? Voor de Chinezen telt vriendschap als een belangrijke graadmeter. Als je vriendschappen sluit ontstaat vertrouwen en binnen vertrouwen kunnen handelsstromen op gang komen.” Voor de Rotterdamse haven is China cruciaal. Maar Aboutaleb wijst ook op recente samenwerking op het gebied van ouderenzorg en veiligheid. Om de handel tussen de twee steden te bevorderen wordt er elk jaar een handelsmissie georganiseerd naar Shanghai.

Het oude centrum in het westen van Shanghai viel Van der Plas en De Vries niet tegen. Mooie gebouwen, een prachtige boulevard en een prima hotel. „Maar als je iets verder liep zag je dat er heel veel moest gebeuren”, zegt De Vries: „De inwoners woonden bovenop elkaar in krotjes, ze hadden gemiddeld drie vierkante meter per persoon om te leven. En als je naar de andere kant van de rivier keek zag je alleen maar rotzooi, afval en kolencentrales.” Van de karakteristieke skyline die we nu kennen was nog niks te zien.

De belangrijkste opdracht voor Gemeentewerken was dan ook duidelijk. De Chinezen wilden aan de andere kant van de rivier bouwen en dus moesten er tunnels komen. De expertise uit Rotterdam was daarbij broodnodig. In de zusterstadovereenkomst stond expliciet gemeld dat Rotterdam zou helpen bij de bouw van vijf nieuwe tunnels.

De jaren erna reisden De Vries en Van der Plas met collega’s regelmatig naar Shanghai. De Rotterdammers hielpen niet alleen bij het ontwerpen en bouwen van de tunnels, ze dachten ook mee over de ventilatie in de metro en adviseerden over landaanwinning in de Yangtze rivier. Van der Plas: „Gaandeweg kostte het ons zoveel tijd dat we haast in de knoop kwamen met ons werk in Rotterdam. We maakten toen afspraken over betalingen. We hoefden er niks aan te verdienen, maar wilden wel compensatie voor de tijd die we erin staken. Daar deden de Chinezen niet moeilijk over.”

Anno 2019 heeft Shanghai Rotterdam allang niet meer nodig. Althans, niet voor infrastructurele projecten. De stad heeft inmiddels zo’n dertig tunnels, een indrukwekkende skyline en het inwoneraantal is met twintig miljoen verdubbeld ten opzicht van 1979. Toch is er nog altijd volop interesse over en weer, ook al is de waakzaamheid voor China toegenomen.

Onlangs presenteerde het kabinet een nieuwe China-strategie waarin staat behoedzaam te zijn. „De rode draad is; geen angst hebben, maar ook niet naïef zijn. Daar kan ik me wel in vinden,” zegt burgemeester Aboutaleb. „Wij gedijen bij vrije handel. Het is goed om niet alleen uit te gaan van bescherming van de eigen markt. Maar we moeten niet naïef zijn. Als hier een Chinees bedrijf komt moeten ze uitleggen dat ze te goeder trouw zijn. We hebben veel informatie toevertrouwd aan onze telefoon en onze systemen dus dat vraagt alertheid en scherpte.”

De alertheid is volgens Aboutaleb de laatste jaren toegenomen: „Het Havenbedrijf gaat niet over één nacht ijs. Ze kijken goed: wie mag er wel en niet komen? We hebben ook een organisatie in de haven die zich bezighoudt met het gevaar van hacken van bedrijfssystemen. Die bestaat nu anderhalf jaar. Bedrijven melden als er gevaar is via een speciaal telefoonnummer. Maar dat gevaar kan overal vandaag komen, niet alleen uit China.”

In het centrum van Shanghai liggen in oktober 2017 de MS Volendam en de MS Amsterdam aangemeerd, beide cruiseschepen in de zogeheten Rotterdamklasse van de Holland America Line.

Foto Artur Widak/ Getty Images

Niet alleen zakelijk

Wat was volgens de oud-ambtenaren het geheim van het opbouwen van een goede band met de Chinezen? De Vries: „Wij namen de kennis mee, maar we wilden echt samen met hun iets moois neerzetten. En niet: wij nemen het over en doen het zelf wel.” Van der Plas vult aan: „Laat ze in hun waarde, schep vertrouwen en doe het samen.” Het contact bleef niet alleen zakelijk, maar de Chinezen en Rotterdammers kwamen ook bij elkaar over de vloer. Er ontstond een fundamentele vriendschapsband waar Rotterdam veertig jaar later nog steeds van profiteert, zo is de overtuiging van De Vries en Van Der Plas.

In 1985 vertrok Van der Plas bij de gemeente. Na een tussenstop in het bedrijfsleven schopte hij het tot secretaris-generaal bij het ministerie van verkeer en waterstaat. „Met zo’n werkgeschiedenis denk ik weleens terug aan wat ik allemaal heb gedaan. Als je mij vraagt: wat was het meest prominent en bijzonder wat je nooit meer kwijtraakt? Shanghai. We hebben daar echt vrienden gemaakt.”

De haven van Shanghai in de jaren negentig van de vorige eeuw.

Foto Hulton Deutsch/Corbis/ Getty Images