Opinie

Ieder zijn eigen vorm

Sinds ik veel naar sport kijk en alles daaromheen, weet ik dat sporters vaak de je-vorm gebruiken. Je denkt dat je ermee wegkomt, maar dat gebeurt niet, dat soort zinnen. In de schrijverij is de je-vorm er een om te mijden, hij zou te veel afstand scheppen en de lezer buitensluiten. Er zijn natuurlijk uitzonderingen, maar meestal blijft de je-vorm voorbehouden aan het genre experimenteel fiasco. Wat sporters allemaal in de je-vorm zeiden, begon ik op te schrijven tot ook die notities naar experimenteel werk neigden. Ik stopte ermee, al was me wel opgevallen dat de je-vorm in de sport vaak toeslaat bij verlies en zelden bij winst. Bij winst wordt meer de ik- of wij-vorm gebruikt, ongeacht of het over een team of een individuele sporter gaat.

Suzanne Schulting riep na haar goud op de 1.000 meter: „Ik heb geen woorden! Het is echt niet normaal! Ik geloof het zelf bijna niet!” Na het verlies tegen Tottenham zei Matthijs de Ligt: „Nah, ik heb er ook geen woorden voor… als je zo dichtbij bent, zo dichtbij een finaleplek en je verliest in de laatste seconde dan baal je natuurlijk als een stekker.” Na de overwinning tegen Juventus had hij de je-vorm niet één keer ingezet. Kiki Bertens zei na het verlies op Wimbledon: „Natuurlijk doet het pijn. Als je op de baan staat, ga je altijd vol voor die winst, maakt niet uit tegen wie ik speel... Het is vandaag helaas niet gelukt maar dan ben je toch blij voor haar dat zij wel in die halve finale staat.”

In Science Magazine vond ik de resultaten van een onderzoek naar het gebruik van de je-vorm, de generieke-je noemen ze dat. Deelnemers die gevraagd werden een gebeurtenis in de ik-vorm te vertellen ervoeren meer psychologische nabijheid tot het vertelde dan deelnemers die het in de je-vorm moesten doen. De je-vorm wordt volgens de onderzoekers gebruikt als er psychologische afstand moet worden genomen tot de beschreven situatie, daarom wordt, hoe tegenstrijdig dat ook lijkt, de generieke vorm juist ingezet als er iets wordt uitgedrukt dat van diepe betekenis is voor het individu zelf. Die psychologische afstand zou nodig zijn omdat die het menselijk vermogen vergroot betekenis te geven aan negatieve ervaringen.

Misschien is dat wat sporters doen als ze bij een nederlaag in de je-vorm schieten: afstand creëren en betekenis zoeken. Mogelijk heb ik nu de beleving van sportnederlagen voor u verziekt omdat u net als ik, dwangmatig gaat zitten vinken of sporters wel of niet voor de je-vorm kiezen. Ook vinken schept afstand en leidt tot begrip.

De politie doet alles liever in de we-vorm, dan krijg je zinnen als: „Wat denken we dat we aan het doen zijn, mevrouwtje?” Met je nieuw verworven wijsheid antwoord je dan: „Nou, je denkt dat je gezien de staking van het openbaar vervoer hier wel mag fietsen...” waarop de agent je beveelt af te stappen en verder te gaan stiefelen. Dat doen we dan maar want je bent allang blij dat je geen boete hebt gekregen.

Carolina Trujillo is schrijfster.