Opinie

    • Clarice Gargard

De overheid steekt u graag in de schulden

Clarice Gargard

Het taboe op schulden moet doorbroken worden, vindt het kabinet. Daarom lanceerde zij de campagne ‘Kom uit je schuld’ met ‘schuldenambassadeurs’ die openlijk over hun problemen durven te spreken. Wat misschien beter zou helpen tegen schuldproblematiek: als de overheid – als grootste schuldeiser – ze niet meer zou veroorzaken.

Een op de vijf Nederlandse huishoudens heeft ernstige schulden of kans daar op. Burgers die scheiden, werk verliezen of ziek worden komen vaak in de schulden terecht. De overheid helpt daar graag een handje aan mee. Als je bijvoorbeeld zes maanden je zorgverzekering niet betaalt, wordt de premie aanzienlijk verhoogd en ontvang je geen zorgtoeslag meer. Die premie wordt dan door het Centraal Administratie Kantoor (CAK) geïnd, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Hiermee is de achterstallige betaling aan de zorgverzekeraar niet afgelost. Deze brute maatregel dient enkel ter bestraffing van burgers die toch al in een penibele situatie zitten. Ook verhoogt de overheid boetes wanneer ze niet op tijd betaald worden. Zo kan een boete van 300 euro in drie maanden tijd ineens tot 900 euro oplopen. Het uitmelken van schuldenaars levert miljoenen op voor de staatskas. Enfin, die miljoenen hoeft de staat dan tenminste niet meer te halen uit, bijvoorbeeld, extra belasting voor rijke multinationals.

Onlangs werd bekend dat de Belastingdienst in 2014 toeslagen voor kinderopvang onrechtmatig stopzette. Omdat ze gebruik maakte van etnische profilering waren het vooral Nederlanders met een migrantenachtergrond die daar de dupe van werden. Ze werden slecht geïnformeerd en aan hun lot overgelaten, waardoor velen onverhoopt in de schulden terechtkwamen.

Als je eenmaal in de schulden zit, beland je in een vicieuze cirkel. De moed zakt je in de schoenen bij de aanblik van die dreigende brieven, of wanneer de telefoon overgaat. Dus open je ze niet en neem je de telefoon niet op, waardoor de rekeningen zich alleen maar opstapelen.

Voor je het weet sturen malafide incassobureaus spierbonken op je af om je dierbare bezittingen in beslag te nemen. Om maar te zwijgen over wat de stress fysiek en mentaal met jou en je omgeving doet.

Over schuldenaars wordt wel eens gezegd dat ze té impulsief zijn en zwichten voor de verleiding om meer aan te schaffen dan ze zich kunnen veroorloven. Individuele verantwoordelijkheid is belangrijk, maar in de schulden terecht komen kan iedereen overkomen. Een impulsieve daad of fout mag niet leiden tot door de overheid gesanctioneerde armoede.

Er zijn burgerinitiatieven die helpen bij het voorkomen van schulden. Zoals het Anti Incasso bureau, opgericht door advocaten Calvin en Don Ceder, laatstgenoemde is tevens fractievoorzitter van de ChristenUnie in Amsterdam. Dat bureau biedt juridische hulp bij incassogeschillen.

Een ander voorbeeld is het manifest Schuldvrij! van Jesse Frederik, correspondent economie bij De Correspondent, en documentairemakers Sarah Sylbing en Ester Gould, dat zij twee jaar geleden aan de politiek aanboden. In samenwerking met journalisten, politici, rechters, schuldhulpverleners en schuldenaars deden zij aanbevelingen voor een beter schuldbeleid. Veel heeft de overheid zelf nog niet veranderd.

Toch is een overheidscampagne noodzakelijk: onbesproken problemen kun je moeilijk oplossen. Alleen is schuldproblematiek niet louter een zaak van schuldenaars, maar vooral ook van schuldeisers. Nu laat de overheid mensen met schulden hun persoonlijke verhaal uit de doeken doen. Maar zij zijn niet degenen die schuld moeten bekennen. Ik stel voor de schuldcampagne de volgende slogan voor: ‘Overheid, beken schuld!’

Clarice Gargard is programmamaker en freelance journalist.