Onverwachte oases midden in de stad

Tuinen van West Verborgen paradijsjes in een van de meest versteende en dichtbevolkte wijken van Amsterdam: volgende week zijn ze te zien op Open Tuinen West.

Baarsjes Buurttuin (boven) en Natuurtuin Slatuinen: twee van de tuinen die 8 juni te bezichtigen zijn.
Baarsjes Buurttuin (boven) en Natuurtuin Slatuinen: twee van de tuinen die 8 juni te bezichtigen zijn. Foto’s Ralph Stuyver en Anneke Veenhoff

Een bos midden in de stad, een oerwoud met lianen, houtwallen en ondoordringbaar groen waar de rietorchis bloeit, de bonte specht broedt, de bomen ruisen: Natuurtuin Slatuinen in De Baarsjes in Amsterdam is een onverwachte oase. Stadsdeel West telt vele natuurtuinen die verborgen liggen achter de gevels. Het zijn „verborgen paradijsjes”, zoals Ralph Stuyver, oprichter van Bureau Binnentuinen ze noemt. Vorig jaar nam hij het initiatief tot Open Tuinen West, dit jaar volgt de tweede editie. Eigenaars, initiatiefnemers en buurtvrijwilligers stellen hun tuin open voor belangstellenden, geven uitleg en bieden suggesties voor wie zijn omgeving ook wil vergroenen.

Stuyver woont aan de Overtoom en in 2015 viel het hem op dat de gemeente geen echt beleid had als het ging om binnentuinen; voor voorbijgangers liggen ze verscholen, maar voor bewoners zijn ze van cruciaal belang vanwege het groen en de verkoeling die de bomen bieden. Juist omdat er geen beleid was dreigden veel binnentuinen dichtgebouwd te raken, met alle nadelen van dien. Op eigen initiatief stelde Stuyver de Nota Amsterdamse Binnentuinen 2017-2027 op, deed er een strik omheen en bood het aan de gemeente aan. Hij kreeg er applaus voor.

Juist omdat er geen beleid was, dreigden binnentuinen dichtgebouwd te worden

We moeten meer ‘onttegelen’

Stuyver: „Oud-West is een van de meest versteende en dichtbevolkte wijken van de stad met minder dan één vierkante meter groen per bewoner. De binnentuinen zie ik als longblaasjes van de stad. In deze tijd van klimaatverandering hebben ze nog een andere belangrijke functie: ze vangen regenwater op, zodat er bij hevige zomerregens – die beslist vaker gaan komen – een waterbuffer wordt gecreëerd. Hoe meer tuinen, hoe klimaatbestendiger de stad. We zouden veel meer moeten ‘onttegelen’!”

Lees ook: Hoe ga ik aan mijn hemelwaterzorgplicht voldoen?

Alleen al om de namen zijn de tuinen een bezoek waard: De Stoker Watertuin, Catharinahofje, Grachten van Smaragd, Johannapark, Tuin van Jan, Het Eetbare Plantsoen, Moestuin Curaçaostraat, Baarsjes Buurttuin, Van Spek Binnentuin. De 25 binnentuinen die opengesteld zijn, kan de bezoeker herkennen aan de grashark met daarop een houten pijl met ‘Open Tuinen West’ erop aan de buitenzijde. Op de routekaart staan ze aangegeven.

Moestuin, groentetuin en kruidentuin op een voormalig schoolpleintje: de Baarsjes Buurttuin. Foto Ralph Stuyver

Een goed begin is Tuinen van MidWest aan de Cabralstraat 1. Sinds 2014 hebben buurtbewoners het basketbal- en speelplein van deze voormalige school omgetoverd tot een hof van groen met bijenkasten, slimme waterafvoer, een proefstation voor biodiversiteit en stadsecologie. Waar nu fruitbomen, inheemse bomen en bloemen bloeien lagen eerst tienduizend tegels. Betrokken tuiniers hebben een nieuwe, vriendelijker naam bedacht voor onkruid: gewild kruid.

Het verlangen naar groen is niet iets van de laatste tijd, benadrukt Stuyver. Al in 1525 werden bomen geplant ten gunste van „soete lucht, cieraet en plaisanterie” en kort daarop, in 1625, werd een boete uitgevaardigd voor wie bomen beschadigde. Ook moesten de binnentuinen onbebouwd blijven.

De tuinroute voorziet in een ongekende en vooral verrassende rijkdom. Er zijn stilte- en siertuinen, ruisende rusttuinen, kikkervijvers en een ruilmarkt voor stekjes. Stuyver: „De ontdekkingsreis kent culinaire aspecten, educatieve en ook voor kinderen is er gelegenheid kennis te maken met een planten- en bosleven dat misschien nieuw voor hen is.” Met trots laat Stuyver de in het Arabisch gestelde folder zien van ‘Verborgen tuinen’. Hij zegt: „Paradijs betekent in het Arabisch ‘ommuurde tuin’. Dat is precies wat we de mensen in Oud-West laten zien, ommuurde tuinen waarvan de betekenis voor elke Amsterdammer enorm groot is”.

Open Tuinen West, zaterdag 8 juni. Prijs € 2,50 incl. plattegrond. Inl: www.opentuinenwest.nl