Marine Le Pen blijft voor de meeste Fransen ‘besmet’

Rassemblement National Ondanks een kwart van de stemmen bij de Europese verkiezingen, staat Le Pen nog ver van de macht.

Marine Le Pen (RN) won de Europese verkiezingen. De vraag is of ze ooit doorbreekt naar een brede basis.
Marine Le Pen (RN) won de Europese verkiezingen. De vraag is of ze ooit doorbreekt naar een brede basis. Foto Pascal Rossignol/Reuters

Het was lang geleden dat Marine Le Pen zo ontspannen haar aanhang toesprak. De verkiezingswinst was „een overwinning van het volk, dat met trots en waardigheid de macht heeft teruggepakt”, zei ze zondag. Voor een wonderlijk decor van plastic palmbomen en dito olifanten riep ze president Macron op om hier „gevolgen uit te trekken” door de Assemblée Nationale te ontbinden en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. De verkiezingen waren tenslotte door hem gepresenteerd als „referendum over zijn beleid en zelfs zijn persoon”.

Het is waar: haar nationaal-populistische Rassemblement National (RN) deed het goed. Met 23,4 procent van de stemmen slaagde ze erin om Macrons La République en Marche (LREM) nipt (0,9 procentpunt) voor te blijven. Met de technocratisch overkomende ex-minister Nathalie Loiseau als boegbeeld had LREM ondanks de grote symbolische belangen voor de pro-Europese president geen sterke campagne gevoerd. Terwijl Le Pen sinds de in 2017 verloren presidentsverkiezingen niet erg zichtbaar is geweest, bleek haar partij net op tijd weer een sterke electorale machine. Zo redde ze in elk geval haar eigen positie, die na geblunder in een debat in 2017 met Macron onder druk was komen te staan.

Lees over de uitslag van de Europese verkiezingen in Frankrijk: Macron verliest duel met Le Pen maar blijft overeind

Maar op haar winst valt het een en ander af te dingen. De nationaal-populistische partij deed het percentueel minder goed dan bij de EU-verkiezingen in 2014. Met 24,9 procent van de stemmen was wat toen nog het Front National heette voor het eerst de grootste partij van Frankrijk. De Parti Socialiste van de impopulaire president Hollande werd fors op achterstand gezet. In alle volgende verkiezingen breidde Le Pen haar aanhang uit, tot liefst 10,6 miljoen kiezers in de tweede stemronde in 2017. De opkomst was toen 75 procent, zondag haalde ze met 50 procent opkomst zo’n 5,3 miljoen stemmen.

En Macron bleef overeind. Dat is opmerkelijk na meer dan een half jaar sociale onrust en protest van ‘gele hesjes’. Hij boorde een nieuw arsenaal kiezers aan, meer afkomstig van centrum-rechts dan van links. Le Pen slaagde erin de meeste gele hesjes te verleiden: 44 procent van de kiezers die zeggen „zeer dicht” bij de hesjes te staan, stemde volgens Ipsos-onderzoek op de RN. Slechts 20 procent ging naar het hardlinkse La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon, dat evengoed had geprobeerd de antisysteem-demonstranten aan boord te krijgen. Is dat Le Pens verdienste? De helft van de hesjes, bleek eerder uit onderzoek, had sowieso al sympathie voor haar. Ze had alle tegenstanders van Macron vrijdag nog dwingend opgeroepen een gezamenlijk front tegen hem te vormen. „Geen stem mag verloren gaan.”

Want de tweestrijd die Macron cultiveert, wil zij ook. De tegenstelling links-rechts heeft afgedaan, de nieuwe politieke breuklijn ligt tussen nationalisten en wat Macron „progressieven” noemt, tussen een gesloten of een open visie. Le Pen spreekt van een kloof tussen „patriotten” en „mondialisten”, maar dat komt op hetzelfde neer.

Met die ietwat cynische polarisatiestrategie helpt Macron de RN verder vooruit, zeggen critici als Mélenchon. De president gokt erop dat de meerderheid van de Fransen, als het erop aankomt, om morele redenen niet op de historisch ‘besmette’ partij van Le Pen stemt. Uit jaarlijks onderzoek van bureau Kantar blijkt dat RN-standpunten rond immigratie en integratie steeds meer steun krijgen en dat steeds minder mensen de partij een „gevaar voor de democratie” noemen. Maar stabiel zegt zo’n 65 procent van het electoraat „nooit” op de RN te kunnen stemmen.

Verdedigingswal

Macron presenteert zich met zijn brede centrumcoalitie daarom als „verdedigingswal” tegen politieke „extremisten”. Dat werkt dankzij het Franse kiesstelsel dat middenpartijen door de twee kiesrondes bevoordeelt en Le Pen, die geen coalitiepartners heeft, zo op afstand van werkelijke macht houdt.

Een van de meest ingetikte zoektermen op de Franse Google was zondag ‘tweede ronde Europese verkiezingen’. Maar er was geen tweede ronde. De Franse politieke logica van de absolute meerderheid verklaart wel ten dele de relativering na toch wéér een sterke uitslag voor Le Pen. Twee keer op rij werd ze bij EU-verkiezingen de grootste en bij de presidentsverkiezingen kwam ze heel ver. Maar in de Assemblée heeft ze maar 6 van de 577 zetels en van de ruim 34.000 Franse burgemeesters is krap een dozijn van de RN.

Haar hoop? Nog meer verbittering onder mensen die zich niet vertegenwoordigd voelen en een zo laag mogelijke opkomst. Draaien de presidentsverkiezingen van 2022 weer uit op een duel tussen haar en Macron, dan maakt ze alleen een kans als Macron bij gematigde kiezers minstens zoveel weerzin opwekt als zijzelf en in de tweede ronde massaal thuisblijven.