Als een pseudoniem tot leven komt. J.T. Leroy, de film

Literair bedrog Schrijvers die zich schamen voor autobiografische elementen in hun verhaal, nemen een pseudoniem aan. Maar wat als dat pseudoniem wordt uitgenodigd voor presentaties en interviews? In de film J.T. Leroy zien we dat compleet uit de hand lopen.

Kristen Stewart in de film J.T. Leroy.
Kristen Stewart in de film J.T. Leroy. Foto Universal Pictures

Hoe kan het dat iedereen hier in trapte? Dat vraag je je af bij het bekijken van de biopic J.T. LeRoy. Met niet veel meer dan een helblonde, goedkoop uitziende pruik en een te grote zonnebril overtuigde de schuchtere twintiger Savannah Knoop lezers, schrijvers, beroemdheden en journalisten tussen 2001 en 2005 dat ze de jonge cultschrijver J.T. LeRoy was.

Dat deed Savannah op verzoek van de werkelijke auteur, de dertiger Laura Albert – tevens de vriendin van haar broer. In Savannah moest haar pseudoniem tot leven komen. Weliswaar was Savannah vrouw en het pseudoniem J.T. een man, maar dat kon verdoezeld worden. Savannah had in die periode een androgyn voorkomen. (Tegenwoordig gaat ze als genderneutraal door het leven.) En het pseudoniem J.T. wisselde sowieso vrijelijke tussen al zijn mannelijke en vrouwelijke eigenschappen.

Zodoende werd het verzoek van pers en publiek ingewilligd: op bijeenkomsten verscheen voortaan een ‘Jeremiah Terminator’ van vlees en bloed. Eindelijk zag de wereld het literaire wonderkind dat schreef over zijn armoedige jeugd, waarin zijn drugsverslaafde moeder zichzelf en hem prostitueerde aan truckers.

De toenmalige nepschrijver Savannah Knoop schreef later zelf een boek over die jaren van bedrog. En dat boek is nu verfilmd (Pathé Thuis en iTunes). We zien daarin de wording van een cultfiguur. J.T. was edgy en hip.

Savannah Knoop wordt in J.T. LeRoy gespeeld door Kristen Stewart, Laura Albert door Laura Dern. J.T. ziet er in de film (gelijk aan foto’s van toen) uit alsof ze verkleed is en van een feestje komt waarop ze iets te lang is doorgezakt. Ook Dern werkt met haar vertolking van Laura Albert op de lachspieren – die pretendeerde toen LeRoys assistent te zijn en gaf met een over the top Brits accent antwoord op vragen als het natuurtalent te verlegen was om te spreken.

Waarom trapte iedereen daarin? Stewart heeft daar wel een verklaring voor. Telefonisch, tegenover NRC, haalt ze een scène uit de film aan. Laura vraagt dan aan Savannah of het haar weleens is overkomen dat de vraag werd gesteld wie ze was nadat ze zichzelf juist vol overtuiging had voorgesteld. Nee, dat was haar nog niet overkomen. Stewart: „Als je iets onbeschaamd en zelfverzekerd zegt, hebben mensen de neiging erin mee te gaan, hoe absurd het ook lijkt.”

In 2005 onthulde eerst New York Magazine en later The New York Times het bedrog. Achteraf gezien kun je het, net als andere literaire hoaxes, zien als een slimme kritiek op het cultiveren van „echte” verhalen.

Maar er was ook oprechte woede toen alles uitkwam. Lezers die zich identificeerden met de jonge, beschadigde auteur voelden zich bedrogen. Zo claimde J.T. besmet te zijn met hiv. Ook waren er juridische consequenties. Wat was die handtekening van de neppe J.T. onder contracten nog waard? Later vertelde Laura Albert dat het misbruik in de boeken deels gebaseerd is op haar eigen ervaringen.

Asia Argento

Wat vinden de actrices Kristen Stewart en Laura Dern zelf van het bedrog? Er zijn ‘grijze zones’, verklaren ze eensgezind. Ook in de vertelling van waargebeurde verhalen sluipen immers onwaarheden. Door de woorden die je kiest, de klemtonen die je legt. Stewart: „Hoewel: in het geval van J.T. LeRoy gaat het natuurlijk om echte leugens.”

Dern legt uit dat ze tijdens het lezen van het script toch wel sympathie kreeg voor Savannah Knoop, die werd meegesleurd in de gebeurtenissen. In veel mindere mate voelde ze dat voor Laura Albert. „Maar toen ik begon te spelen en we meer leerden over het tweetal, besefte ik dat een groot deel van dit verhaal wortelt in schaamte. Weliswaar was Laura Albert een geweldige auteur, maar ze was getekend door trauma’s. Uit schaamte daarvoor gaf ze haar stem aan een alter ego. Ze deed dit dus niet alleen uit literaire overwegingen. Dit gaat dus niet over mensen die iedereen proberen op te lichten.”

Voordat het kaartenhuis in elkaar stortte, claimden vele sterren dat ze goede banden hadden met J.T. LeRoy

Voordat het kaartenhuis van Savannah en Laura in elkaar stortte, claimden vele sterren, van Courtney Love tot Carrie Fisher, dat ze goede banden hadden met J.T. LeRoy. Wat maakte de cultauteur zo geliefd bij hen? Volgens Stewart engageerde de ene helft zich met het literaire werk en werden anderen weer enthousiast van het idee met iemand bevriend te zijn die de zelfkant van de maatschappij aan den lijve heeft ondervonden, die de tijdgeest perfect vat.

Frappant: in de film ontwikkelt J.T. een liefdesrelatie met een actrice die zijn verhalenbundel wil verfilmen. De persoon op wie dit is gebaseerd is de actrice en regisseur Asia Argento, die in 2004 J.T. Leroys boek The Heart Is Deceitful Above All Things verfilmde. Argento kennen we ook van een bizarre wending in haar publieke rol als #MeToo-voorvechtster. Eerst schandpaalde zij producent Harvey Weinstein en later werd ze zelf beschuldigd van ontucht met een minderjarige acteur.

In The Heart Is Deceitful Above All Things speelt Argento J.T. Leroy’s biologische moeder. Voor de rol van de zoon, J.T. dus, castte ze Jimmy Bennett. De man die nu claimt dat Argento seks met hem heeft gehad, toen hij slechts 17 jaar oud was.