Irak stuurt 188 Turkse IS-kinderen terug naar eigen land

Het is voor het eerst dat Turkije zo’n grote groep IS-kinderen terughaalt.

Een jongen wast zijn handen vlakbij het Laylan-vluchtelingenkamp in het noorden van Irak.
Een jongen wast zijn handen vlakbij het Laylan-vluchtelingenkamp in het noorden van Irak. Foto Ahmad Al-Rubaye/AFP

Irak heeft woensdag 188 kinderen van Turkse strijders van Islamitische Staat overgedragen aan Turkije. Dat meldt persbureau Reuters. De kinderen waren door hun ouders achtergelaten in Irak. Het is onduidelijk hoeveel ouders nog in leven zijn. Veel van hen zijn gesneuveld op het slagveld in Irak of Syrië.

Het is voor het eerst dat Turkije zo’n grote groep IS-kinderen terughaalt. Wat er nu met de kinderen gaat gebeuren in Turkije is niet duidelijk. Bij de overdracht van de kinderen waren naast ambtenaren van zowel Turkije als Irak ook medewerkers van de VN-kinderrechtenorganisatie Unicef aanwezig.

De kinderen zijn zonder ouders teruggekeerd naar Turkije. In de groep zitten ook enkele volwassenen die als kind in Irak zijn veroordeeld voor het illegaal oversteken van de grens, en in de cel meerderjarig zijn geworden. Kinderen kunnen in Irak vanaf hun negende veroordeeld worden tot een celstraf.

Lees ook: Jeugdzorg heeft plan IS-kinderen klaar

Volgens Reuters zitten er zo’n 1.100 kinderen van strijders van IS vast in het Iraakse rechtssysteem. De jongsten zitten vaak samen hun moeder in de gevangenis. Ten minste zeven kinderen zijn het afgelopen jaar overleden als gevolg van de slechte omstandigheden in de gevangenissen.

Voor einde ramadan

Turkije had eerder al bekendgemaakt dat het bezig was met de voorbereidingen om de kinderen voor het einde van de ramadan terug te halen. Een dag voor de overdracht, afgelopen dinsdag, was de Iraakse president Salih in Turkije op bezoek bij president Erdogan.

Ook westerse landen worstelen met de vraag wat er moet gebeuren met IS-kinderen. Volgens de AIVD zijn er „ten minste 175 kinderen” van Nederlandse uitreizigers. Jeugdzorg heeft de plannen in principe klaar voor de terugkeer van IS-kinderen, maar het kabinet zit niet op hen te wachten. Terugkeer kan, maar dan moet de moeder met kinderen eerst een Nederlands consulaat bereiken en makkelijk is dat vaak niet.

Berechting uitreizigers

Woensdag onthulde Reuters dat het Amerikaanse leger vorig jaar en eind 2017 zeker 30 buitenlandse IS-strijders die in Syrië gevangen werden genomen, naar Irak heeft gestuurd om daar berecht te worden. Drie van hen hebben in Irak de doodstraf gekregen, vijf strijders zijn tot levenslange gevangenisstraffen veroordeeld. Enkelen van hen zeggen dat ze zijn gemarteld door de autoriteiten in Irak.

Westerse landen worstelen met de vraag wat er moet gebeuren met uitreizigers die in Syrië of Irak gevangen zijn genomen. Berechting via het Internationaal Strafhof in Den Haag gaat niet, omdat Rusland dat met een veto in de Veiligheidsraad tegenhoudt. De vraag is dus vooral hoe en waar de IS-strijders berecht kunnen worden.

Nederland is voorstander van berechting ‘in de regio’. Maar berechting in Irak is omstreden omdat het land de doodstraf kent. Ook samenwerking met Syrië is vanwege het regime van Assad omstreden. Nederland en Zweden maken zich daarom al enige tijd hard voor het idee van een IS-tribunaal in Irak, maar het is nog onduidelijk of er genoeg steun voor is en het opzetten van een dergelijk tribunaal is een langdurig en kostbaar proces.

Dat betekent dat veel IS-strijders vooralsnog in Irak worden berecht. Vaak leidt dat tot de doodstraf. Deze week werden zes Fransen in Irak ter dood veroordeeld.