Echt contact maken via virtual reality

Holland Festival ‘Eight’, het nieuwe virtual reality-project van componist-regisseur Michel van der Aa en decorontwerper Theun Mosk gaat in première tijdens het Holland Festival. Een kruising tussen muziektheater, videogame en installatie.

Still uit Eight.
Still uit Eight. Beeld doubleA foundation

De Australische zangeres Kate Miller-Heidke stond twee weken geleden nog in de finale van het Eurovisiesongfestival. Nu zingt ze je toe vanuit een peilloze zwarte diepte, haar lichaam gedigitaliseerd tot een glitchende game-animatie. Boven je hoofd zeilen dreigend immense steenklompen die naadloos in elkaar schuiven tot een rotsachtig decor. Je bevindt je in een grot. Holle druppelgeluiden sijpelen door koele synthesizerklanken.

In een loods in Amsterdam-Noord leggen componist-regisseur Michel van der Aa (1970) en decorontwerper Theun Mosk (1980) halverwege mei de laatste hand aan hun nieuwe virtual reality-project Eight. De productie heeft niet een duidelijk genre, aldus de makers. Een kruising tussen muziektheater, videogame en installatie komt nog het dichtst in de buurt.

In de laatste testfase voor de première op het Holland Festival (4 juni) zijn nieuwsgierige muziekjournalisten van harte welkom om als proefkonijn door het achtvormige gangenstelsel van de installatie te schuifelen. Uitgerust met VR-bril en koptelefoon waan je je in een droomwereld, waarin Van der Aa als vanouds een wonderlijk spel speelt met tijd en herinnering.

„Eigenlijk dwaal je in Eight door het hoofd van een personage”, vertelt de componist die tevens het script voor de installatie schreef. „Je ontmoet haar op verschillende momenten in haar leven. Als oude vrouw, als dertiger en als jong meisje. Een vastomlijnd verhaal is er niet. Ik zie Eight als een groot audiovisueel gedicht, waarin je vrij kunt bewegen, op zoek naar betekenis.”

Van der Aa-fans stuiten onderweg op tal van verwijzingen naar eerder werk. Er is een scène met de rood beklede eettafel uit de online video-liedcyclus The Book of Sand(2015). De oude vrouw (Vakil Eelman) kennen we uit het scenische celloconcert Up-close (2010). Zelfs de schemerlamp uit dat stuk heeft een plek gekregen. Plotseling staat het ding voor je neus op een bergpad. Wanneer je je handen ernaar uitstrekt bevindt je je als bij toverslag in een nachtelijk bos.

Van der Aa en Mosk hebben een reputatie hoog te houden wanneer het gaat om hightech illusionisme. Neem hun spraakmakende opera Sunken Garden (2013), waarin live zangers samen zongen met digitale filmprojecties en waar een mysterieuze vijver in slow motion de zaal in spatte.

Still uit Eight met zangeres Kate Miller-Heidke. Beeld doubleA foundation

In Eight gaan ze nog een stap verder, zegt Mosk: „Waar we ons voorheen tot de bühne beperkten, daar bouwen we nu een wereld in 360 graden om de toeschouwer heen. We hebben die wereld zo levendig mogelijk willen maken. Virtual reality is visueel natuurlijk prachtig en overrompelend, maar er echt contact mee maken, dat is een tweede.”

„Vaak zit je toch een beetje op een kruk om je heen te kijken”, beaamt Van der Aa. „De bril op je neus fungeert dan nog steeds als venster. In Eight willen we de toeschouwer door dat venster heen laten stappen en hem onderdompelen in een tactiele, interactieve wereld.”

Eight is inderdaad in hoge mate tastbaar. Het gangenstelsel waarin je ronddoolt heeft flexibele wanden die als een spiegel uit The Matrix meebuigen onder je vingertoppen. Met je aanraking activeer je dromen en herinneringen.

Of neem het moment waarin je vanaf een bergplateau uitkijkt over een weids landschap. Wanneer je je, duizelig van zoveel ruimte, instinctief vastgrijpt aan een hekje, voel je het koude staal daadwerkelijk in je klamme handpalmen. Mosk: „VR biedt onbegrensde mogelijkheden als het gaat om ruimte. Het wordt echt een story telling tool, een extra personage.”

De techniek die het allemaal mogelijk maakt is wat je noemt state of the art. Na experimenten met een bekabelde variant pionieren Van der Aa en Mosk met een gloednieuwe draadloze bril. Het apparaat is uitgerust met geavanceerde infrarood-technologie die het mogelijk maakt om je handen te zien en te gebruiken in de virtuele dimensie. Aan de software werd maandenlang gesleuteld door een team programmeurs van The Virtual Dutch Men.

Door al het technologische spektakel zou je bijna vergeten dat Van der Aa voor Eight een vijftien minuten durende score componeerde. Stilistisch gezien borduurt de muziek voort op The Book of Sand: ‘weirde’ elektronische klanken waarvoor Van der Aa flink heeft zitten ‘freaken’ op zijn analoge synthesizer, gaan hand in hand met klassiek georiënteerde partijen gezongen door het Nederlands Kamerkoor. In de zanglijnen voor ‘muze’ Miller-Heidke gaan operateske elementen een verbond aan met een flinke dosis indiepop.

Wie een kwartier wat kort vindt: komend najaar verschijnt er een cd met tien aan Eight gelieerde tracks.

Correctie (30 mei 2019): video vervangen door een betere en een tweede still toegevoegd.