Opinie

Drama’s in mantelzorg zijn te voorkomen

Mantelzorgers moeten meer hulpverlening krijgen, schrijft . Maar daarvoor moet de definitie van intensieve mantelzorg beperkt worden.

In het artikel Mantelzorgdrama(22/05) stonden schrijnende voorbeelden van mensen die intensieve mantelzorg verlenen. Herkenbare voorbeelden zijn het, waaruit blijkt hoe de zorg voor ouder(s) en partner het eigen leven kan beheersen en tot uitputting kan leiden. Het artikel laat terecht zien hoe zwaar het leven van intensieve mantelzorgers kan zijn. Het geeft ook goed weer hoe betrokken mensen zijn bij de zorg voor hun ouders, en welke problemen op hun pad komen. Intensieve mantelzorgers zijn verleners van emotionele, sociale, praktische en verzorgende hulp. Bovendien zijn ze verantwoordelijk voor alle coördinatie, communicatie, en administratie van het geheel aan zorg verleend door professionals, vrijwilligers en andere mantelzorgers. Dat is een dagtaak.

Niet alle mantelzorgers ervaren een drama

Het artikel roept wel een schrikbeeld op waardoor velen zich zullen afvragen hoe ze de zorg voor hun ouders kunnen combineren met hun werk en of ze gedwongen worden hun ouders in huis te nemen als het eenmaal zover is. Bovendien schept het artikel het beeld van een falende verzorgingsstaat die mantelzorgers in de kou laat staan en onvoldoende ingericht is op de complexe langdurige zorg die de vele 80-plussers nodig hebben. Enige achtergrondinformatie en nuance zijn op hun plaats: voor wie is mantelzorg een drama, zijn er oplossingen, en wat verwachten we van de krimpende verzorgingsstaat?

In het stuk komen vooral intensieve mantelzorgers aan het woord, die langdurig veel uren per week met zorg(coördinatie) bezig zijn en het vaak combineren met een betaalde baan. Op de vier miljoen mantelzorgers betreft dit slechts 10 procent van alle mantelzorgers, maar juist deze groep heeft onze aandacht nodig. Het overgrote deel van de vier miljoen mantelzorgers gaat af en toe op bezoek bij de ouder(s) of helpt af en toe een buur met boodschappen doen. Dat valt eerder onder sociale steun en gebruikelijke solidariteit tussen burgers en familieleden.

Het ‘mantelzorgdrama’ betreft vooral mantelzorgers van ouderen met een complexe zorgsituatie, waarbij sprake is van dementie, psychiatrische aandoeningen of hoge mate van kwetsbaarheid. Het is tijd om de definitie van mantelzorg te beperken tot deze intensieve groep; zij die meermalen per week en langdurig voor een kwetsbare oudere zorgen of dit op afstand organiseren. Een beperkter definitie voor mantelzorg maakt het mogelijk om beleid en hulpverlening beter op deze doelgroep af te stemmen.

In mantelzorg is er verschil tussen man en vrouw

Deze krant verzamelde vooral verhalen van vrouwelijke mantelzorgers. Dat verbloemt het feit dat 40 procent van de mantelzorgers man is en dat onder intensieve mantelzorgers het percentage mannen en vrouwen vrijwel gelijk ligt. Mannelijke mantelzorgers verzorgen vaker hun partners, vrouwelijke mantelzorgers verzorgen zowel ouders als partner. Onderzoek wijst uit dat mannelijke partners een lagere zorgbelasting rapporteren dan vrouwelijke partner-mantelzorgers, vooral omdat vrouwen meer last hebben van het feit dat de relatie met de partner of ouder verandert en de zorg grote impact heeft op hun werkzame en sociale leven. Vrouwen lijken mantelzorg emotioneel zwaar te vinden, mannen zijn meer begaan met praktische oplossingen.

Lees ook: een baan en mantelzorg, dat wringt

Kenmerkend voor de verhalen van de mantelzorgers in het artikel is dat ze er grotendeels alleen voor lijken te staan. Soms is dit omdat de ouder niet door anderen geholpen wil worden, soms omdat andere broers of zussen het laten afweten, soms omdat de verkregen hulp niet voldoet aan wat er nodig is.

Hulpbehoevendheid is deels te voorzien

Om te voorkomen dat mantelzorg een ‘drama’ wordt, is het van belang de zorg met anderen te delen, liefst al in het voorstadium van de intensieve mantelzorg. Het is goed te voorzien dat kwetsbare ouderen over een langere tijd mantelzorg nodig hebben; zelfs als ze in een zorgvoorziening zijn opgenomen, is (enige) mantelzorg onontbeerlijk. Het opbouwen van een zorgnetwerk waarin mantelzorgers, vrijwilligers en zorgprofessionals de zorg verdelen, is daarbij van belang. Bespreek verwachtingen en overleg wat ieder in het gezin zou kunnen doen, verdeel taken, verken het aanbod aan zorg en welzijn in de omgeving. Met een toename van thuiswonende, kwetsbare 80-plussers kunnen we niet meer om mantelzorg heen.

Veel mantelzorgers zijn onbekend met het grote aanbod aan voorzieningen voor zorg en welzijn, kunnen de weg ernaartoe niet vinden, of ervaren drempels in het verkrijgen van hulp. Vindbaarheid, bereikbaarheid en betaalbaarheid van voorzieningen moeten hoog op de agenda van lokale beleidsmakers, zorgvoorzieningen en zorgverzekeraars staan. Mantelzorgers hebben behoefte aan één loket, bekende gezichten en bijstand. Of dit nu een cliëntondersteuner, mantelzorgmakelaar of casemanager heet, is minder van belang. Meedenken in het zorgtraject, het overnemen van de zware zorgtaken, en het bespreken van wensen en grenzen kan helpen een ‘mantelzorgdrama‘ te voorkomen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.