Amsterdamse brandweerchef Schaap tussentijds weggestuurd

Brandweer Leen Schaap moest de Amsterdamse brandweer moderniseren en excessen in het korps aanpakken. Een diepgaand conflict met de werkvloer kost hem nu zijn positie.

Leen Schaap „betreurt de keuze” hem weg te sturen als brandweercommandant in Amsterdam.
Leen Schaap „betreurt de keuze” hem weg te sturen als brandweercommandant in Amsterdam. Foto Koen van Weel/ANP

De Amsterdamse brandweercommandant Leen Schaap legt per oktober voortijdig zijn functie neer. Hem is „gevraagd plaats te maken voor een nieuwe commandant”, zo staat in een persbericht dat woensdagochtend door de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland naar buiten is gebracht. In de komende maanden gaat de veiligheidsregio, waarvan de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema de voorzitter is, op zoek naar een opvolger van Schaap.

Ingewijden bevestigen dat Halsema de commandant tegen zijn zin heeft weggestuurd. De verhoudingen tussen Schaap en de kazernes zijn dermate verziekt dat de burgemeester hem niet meer in staat acht leiding te geven aan het proces van ‘modernisering’ bij het korps. Schaaps contract liep nog twee jaar door. Hij „betreurt de keuze [...], maar respecteert de beslissing”, zo staat in het persbericht.

Oud-politiecommissaris Schaap werd in 2016 aangesteld door toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan. Hij kreeg de opdracht een einde te maken aan de machocultuur in de kazernes, waar sprake is van intimidatie, racisme en seksisme. Ook moest hij een begin maken met het afschaffen van de traditionele 24-uursdiensten, volgens het Amsterdamse bestuur de belangrijkste oorzaak van een gesloten groepscultuur waarin excessen worden toegedekt. Zijn twee voorgangers als commandant kregen dit niet voor elkaar.

Lees ook Nieuwe baas Amsterdamse brandweer wilde machocultuur aanpakken. Hij kreeg oorlog

Schaap ging de afgelopen drie jaar voortvarend te werk. Hij bestrafte meer dan vijftig brandweermannen voor ongepast gedrag, zoals bedreiging, het doorverkopen van een gevonden juweel, seksuele intimidatie en het clandestien stallen van een bootje op de parkeerplaats van een kazerne. Ook nam hij het op voor brandweerlieden met een migratieachtergrond die te maken hebben met racisme. Begin dit jaar opende hij de eerste kazerne waar brandweerlieden in diensten van 8 in plaats van 24 uur werken.

Woede bij de uitrukdienst

Schaap leverde snoeiharde kritiek op zijn eigen organisatie via de media, wat tot grote woede leidde bij de uitrukdienst. Met name zijn opmerking dat zijn hervormingen gesaboteerd werden door de „maffia van de medezeggenschap” werd hem kwalijk genomen. Met de ondernemingsraad (OR) verkeert de korpsleiding al geruime tijd op voet van oorlog. Brandweerlieden klaagden dat er een ‘angstcultuur’ was ontstaan in de organisatie. Schaap zelf deed vorig jaar tot twee keer toe aangifte wegens doodsbedreigingen vanuit zijn eigen korps.

De positie van Schaap kwam verder onder druk na een rapport van oud-krijgsmachtcommandant Peter van Uhm, eind vorig jaar. Die concludeerde dat het „wederzijds vertrouwen tussen de korpsleiding en het gros van de mensen in de operationele dienst niet of nauwelijks aanwezig” is. Van Uhm adviseerde Schaap zijn beleid van moderniseren en sanctioneren door te zetten, maar ook meer de „verbinding” te zoeken met werkvloer.

In plaats daarvan verdiepte de vertrouwenscrisis tussen de korpsleiding en de kazernes zich. In maart spraken brandweerlieden zich in de Amsterdamse gemeenteraad voor het eerst openlijk uit tegen hun commandant. Nadat Schaap tegen de lokale zender AT5 had gezegd dat dit verzet voornamelijk door „bejaarden” werd gedragen, ondertekende een groot deel van de uitrukdienst een petitie waarin werd gevraagd om zijn vertrek.

Concertkaartjes

Schaaps eigen integriteit kwam ook in opspraak. Hij bleek een disciplinaire straf te hebben gekregen van de politie omdat hij tijdens zijn dienstverband concertkaartjes had aangenomen van Ad Smit, een politiecommissaris die vorig jaar werd ontslagen wegens het verduisteren van politiegeld. Schaap verstrekte hem ook een lening.

Lees ook: ‘Iedereen wist dat Ad Smit fratsen had’

Burgemeester Halsema zei in februari nog in de gemeenteraad dat de positie van de commandant „niet aan de orde” was, maar achter de schermen stuurde ze al enige tijd aan op diens vertrek. De veiligheidsregio, waarin de brandweerkorpsen van Amsterdam en vijf omliggende gemeenten zitten, schaart zich achter dat besluit.

Halsema gaat „op korte termijn” op zoek naar een opvolger voor Schaap. De bedoeling is dat de nieuwe commandant diens hervormingskoers doorzet, zij het met iets zachtere hand. „Een nieuw gezicht, een andere commandant geeft wellicht een nieuwe impuls, een andere dynamiek.” Makkelijk zal dat niet worden. Het stadsbestuur probeert al zeker drie decennia grip te krijgen op de gesloten cultuur in de brandweerorganisatie.