Pegida provoceert ‘blokkeermoslims’

Eindhoven De anti-islamactivisten van Pegida mogen politiek ver verwijderd zijn van de anti-Zwarte Piet-activisten, ze hebben ook wat gemeen.

Jonge mannen rennen rond met ijzeren staven, die lijken op steigerbuizen. Anderen gooien (stukken) straattegel, vermoedelijk naar politiemensen. Een man roept grijnzend ‘salam aleikum’, nadat hij een steen heeft weggeslingerd. Luid schreeuwend proberen meerdere mannen een aanhangwagen met verkeersbord om te kieperen; net als dat bijna lijkt te lukken, komt er een politieauto aan.

De beelden zijn te zien op een filmpje van 18 minuten dat afgelopen weekend is gemaakt bij een demonstratie van de anti-islamitische organisatie Pegida bij de Al Fourqaan-moskee in Eindhoven. De video is gemaakt en geplaatst door Pegida zelf.

De demonstratie werd door de politie afgebroken, nadat omstanders – van wie enkelen met een Turkse vlag – met stenen begonnen te gooien naar de demonstranten en de politie. De politie voerde enkele charges uit en arresteerde tien relschoppers.

„Onze geweldloze demonstratie is onmogelijk gemaakt door het geweld van de tegendemonstranten, die blokkeermoslims”, zegt Pegida-voorman Edwin Wagensveld. ‘Blokkeermoslims’ is, een door website GeenStijl gemunte term die verwijst naar de ‘blokkeerfriezen’. Deze actievoerders verhinderden in 2017 een demonstratie van anti-Zwarte Piet-activisten door de snelweg te blokkeren en werden daarvoor veroordeeld. „Bij die rechtszaak zat ik op de tribune”, zegt Wagensveld: „Nu is het tijd dat degenen die onze demonstraties blokkeren, ook worden aangepakt.”

Stenen gooien

De anti-islamactivisten mogen politiek ver verwijderd zijn van de anti-Zwarte Piet-activisten, ze hebben inderdaad wat gemeen. Hun demonstraties worden geregeld gesmoord door tegenstanders die geweld gebruiken. Zo vertoonde Pegida begin dit jaar een anti-islamfilm in de buurt van een moskee in Utrecht, waarna tegendemonstranten stenen gooiden naar de politie. Uit angst voor dit soort ordeverstoringen willen lokale gezagsdragers demonstraties nogal eens verbieden. „De overheid neigt naar risicomijdend gedrag”, signaleerde de Nationale Ombudsman vorig jaar in een ondezoeksrapport. „Het demonstratierecht staat [daardoor] onder druk.”

Dat recht is verankerd in de Nederlandse Grondwet in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). „Dat is een heel zwaarwegend recht en dat verplicht de lokale overheid om het maximale te doen om een demonstratie te laten doorgaan – ook als tegendemonstranten geweld gebruiken”, zegt de jurist Berend Roorda, specialist in demonstratierecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. In Eindhoven had de politie 100 mensen ingezet, onder wie ruiters en ME’ers – veel meer dan het handjevol Pegida-aanhangers, ogenschijnlijk minder dan het aantal tegendemonstranten.

Of een gemeente genoeg heeft gedaan kan de bestuursrechter toetsen, zegt Roorda. Hij noemt als voorbeeld een congres van Eritreeërs in Veldhoven, waar een omstreden spreker zou optreden. De gemeente verbood dat congres uiteindelijk, na de aankondiging van felle actie door tegenstanders. „De organisatoren hebben dat voorgelegd aan de rechter. En die oordeelde dat de gemeente niet genoeg had gedaan om het congres te laten doorgaan”, zegt Roorda. „De Pegida-organisator kan dat ook doen met de gemeente Eindhoven.”

Alleen een papiertje

Dat is hij niet van plan, zegt Wagensveld desgevraagd: „Ook als ik gelijk krijg van de rechter, heb ik alleen een uitspraak op een papiertje – daar heb ik niet veel aan.” Wel heeft hij in Enschede en Den Haag de gemeentelijke commissies gevraagd zich te buigen over zijn bezwaren tegen een gemeentelijk verbod. Wat Eindhoven betreft hoopt hij dat het Openbaar Ministerie en de politie optreden tegen de relschoppers. Dat vindt Roorda in beginsel ook een goed idee: „Anders loop je de kans dit soort tegendemonstraties aan te moedigen.”

De politie heeft drie arrestanten inmiddels vrijgelaten, omdat ze minderjarig zijn, maar zegt „meer aanhoudingen niet uit te sluiten”. Camerabeelden zijn „veiliggesteld.” Daarmee kunnen andere relschoppers worden geïdentificeerd. Als dat niet leidt tot strafrechtelijke actie, gaat Wagensveld weer nieuwe demonstraties aanmelden in Eindhoven.

Dat is een beproefde tactiek van Wagensveld, keer op keer een demonstratie aanmelden in een gemeente. Terwijl hij met een groepje getrouwen door de straat kan schuifelen, moet een gemeente elke keer weer een project optuigen met veel politie-inzet – soms elke maand, soms vaker. „Gemeenten bellen me met de vraag of daar niets aan te doen is, want de politie wordt behoorlijk belast”, zegt Roorda: „Maar het antwoord is ‘nee’, want het demonstratierecht weegt nu eenmaal zwaar. Ook al zoekt Pegida de grenzen op.”

Dat doet Pegida ook in zijn uitingen, bijvoorbeeld door op het spandoek waarop een hakenkruis in een prullenbak te zien is; die prullenbak maakt dat de afbeelding niet discriminerend en beledigend voor groepen is en daarmee niet verboden is. Nog provocerender zijn luid aangekondigde voornemens om varkensvlees te roosteren bij moskeeën, tijdens de ramadan. Roorda: „Dit zijn duidelijk provocaties, maar het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens garandeert dat ook maatschappelijk onwelgevallige meningen publiekelijk geuit kunnen worden.”