Opinie

    • Maxim Februari

Nederland is Chineser dan je zou denken

Maxim Februari

Welke crisis zullen we vandaag eens bespreken? Die van gisteren, met haar opwarming en haar plastic soep? Nee, laten we de crisis van morgen maar eens nemen, een frisse nieuwe catastrofe die we bezig zijn zelf in elkaar te flansen. Of niet, natuurlijk, als we bij nader inzien toch geen zin hebben in een nieuwe catastrofe.

Vaak denk ik aan de jongeman die een jaar geleden opstond aan het eind van een debatavond en sputterde dat er geen reden is voorzichtig te zijn met de inrichting van het landsbestuur. Nederland heeft een stabiel politiek regime, zei hij. Hier kan niets misgaan. Laten we niet bang zijn dat we met sensoren en gezichtsherkenning een infrastructuur voor tirannie inrichten: die tirannie komt er vast niet. Het was echt een heel positief ingestelde jongeman.

In San Francisco denken ze er anders over. In die stad, waarvan het zuidelijk deel ook wel Silicon Valley wordt genoemd, heeft het bestuur zojuist software voor gezichtsherkenning in de ban gedaan. Politie en andere overheidsdiensten mogen er geen gebruik meer van maken. Het is een boodschap aan de natie, zei een stadsbestuurder. Angst voor misbruik en voor de opkomst van een onderdrukkende surveillancestaat heeft tot de beslissing geleid.

San Francisco voegt zich hiermee in een rij van waarschuwers en boodschappers. Geen idealistische dwaallichten, maar goed ingevoerde technologiedeskundigen. Nota bene Microsoft riep vorig jaar om strengere regels voor gezichtsherkenning. De ceo van Kairos, een bedrijf dat zelf software maakt voor gezichtsherkenning, schreef dat gebruik ervan leidt tot dehumanisering van hele populaties. Gezichtsherkenning door de overheid leidt onvermijdelijk tot problemen voor de burgers. „There’s simply no way that face recognition software will not be used to harm citizens.

Zelfs het Amerikaanse Congres heeft deze maand in ongebruikelijke eensgezindheid van Republikeinen en Democraten zijn grote bezorgdheid geuit. Politie en justitie moeten worden afgeremd in hun gebruik van software voor gezichtsherkenning. Niet alleen omdat het spul nog lang niet vlekkeloos werkt. Ook omdat het gebruik ervan de constitutionele rechten van burgers schendt. De techniek kan doelbewust tegen de bevolking worden gebruikt, zoals in China tegen de Oeigoeren. Vandaar dus dat de Amerikanen aan de noodrem trekken.

Intussen in Vlaanderen: een politieprimeur in Kortrijk! Kortrijk is de eerste Vlaamse stad waar openbare bewakingscamera’s worden uitgerust met extra software om gerichter naar bepaalde mensen te zoeken. Op hetzelfde moment in Nederland: Schiphol gaat met de overheid op nog meer plaatsen gezichtsherkenning inzetten. „Soepeler langs de verschillende controles op Schiphol?”, vraagt de website blij.

In het stadion van FC Den Bosch wordt gezichtsherkenning gebruikt, maar een woordvoerder zegt dat het niet zoveel voorstelt. „Het zijn geen Chinese toestanden hoor.” Nee, inderdaad, het zijn Nederlandse toestanden. De Britse krant The Guardian schreef vorig jaar dat bij uitstek in Nederland data worden verzameld van burgers op straat. Nederlandse steden zijn levende laboratoria, schreef de krant. De software nestelt zich in alle kieren van ons dagelijks leven. Vergeet China. Nederland is Chineser dan je denkt.

Dit onderwerp is op-en-top politiek. Het moet daarom niet beperkt blijven tot wat activistische organisaties, een paar redacties en anderhalve columnist. Als gezichtsherkenning kan worden ingezet ten nadele van burgers en hele populaties, zal iedere bestuurder en politicus van Nederland er iets van moeten vinden. Voor de veiligheid. Veiligheid is toch het mantra van bestuurders? Nou dan, juist voor de veiligheid is het nodig deze ontwikkeling te stoppen.

De optimistische jongeman die deze benadering te alarmistisch vond, kan ik de woorden meegeven van Google. In een vraaggesprek dat begin dit jaar werd afgedrukt in Het Financieele Dagblad zei ceo Sundar Pichai dat ze juist bij Google minder techno-optimistisch beginnen te worden. „Ik denk dat we te veel op technologie vertrouwen voor het oplossen van problemen.” De mensheid heeft te kampen met sociaal-politieke problemen, en die los je niet op door er software op los te laten. „Het was altijd al naïef om dat te denken.”

Bestuurders van steden, vervoersdiensten, voetbalstadions, luchthavens, levende laboratoria: de experts waarschuwen u. „Er is nog steeds dat optimisme”, zegt de ceo van Google. „Maar dat wordt een beetje getemperd omdat we ook over dingen willen nadenken.” Jawel, het is een gedurfd concept, nadenken. Maar het valt te proberen.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.