Renteverhoging op studieschuld lijkt van de baan

Minister Ingrid Van Engelshoven (Onderwijs) neemt omstreden voorstel terug naar het kabinet voor beraad, na gebrek aan steun in de Eerste Kamer.

Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, D66), op 17 mei op het Binnenhof.
Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, D66), op 17 mei op het Binnenhof. Foto Remko de Waal / ANP

De omstreden renteverhoging op studieleningen lijkt van de baan. Tijdens een debat met de Eerste Kamer besloot minister van Onderwijs Ingrid van Engelshoven (D66) dinsdagavond om het voorstel terug te nemen naar het kabinet voor beraad. Daarmee is de weg geëffend om het plan geheel in te trekken voordat de Eerste Kamer er volgende week over kan stemmen.

De renteverhoging was op losse schroeven komen te staan nadat senator Anne-Wil Duthler tegen het plan dreigde te stemmen. Duthler werd onlangs door de VVD uit de senaatsfractie gezet, waardoor de coalitiepartijen hun krappe meerderheid in de Eerste Kamer kwijtraakten. Doordat de voltallige oppositie zich al tegen het voorstel had gekeerd, werd de stem van Duthler plots bepalend voor de uitkomst. En die stem, liet de senator dinsdag weten, neigde sterk naar een nee-stem.

In het plan van Van Engelshoven gaan studenten vanaf komend jaar meer rente betalen over hun studieschulden. Bij een gemiddelde studieschuld van 21.000 euro levert dat een afbetalende oud- student 5.000 euro extra schuld op door de opgelopen rente. Die maatregel, stelde het kabinet, levert de overheidskas op den duur 260 miljoen euro per jaar op.

Kritische Eerste Kamerleden vrezen dat de maatregel het hoger onderwijs minder toegankelijk maakt voor kinderen van minder gefortuneerde ouders. Daar komt bij dat een aantal recente onderzoeken constateert dat stress- en burnoutverschijnselen onder jongeren en studenten toenemen. Dat zou door de vergrote schuldenlast verergerd kunnen worden, vermoeden senatoren. Dat de opbrengsten niet aan investeringen in het onderwijs ten goede zouden komen, was voor partijen die zich eerder achter het leenstelsel hadden geschaard een extra reden voor kritiek.

De vier regeringspartijen konden vanaf het begin rekenen op veel kritiek uit de eigen achterban. Zo verzetten hun eigen jongerenbewegingen zich tegen het voorstel en steunde een meerderheid van D66-leden een oproep aan de eigen senaatsfractie op het voorjaarscongres om tegen de renteverhoging te stemmen.

Grote zorgen bij D66

De discussie kreeg extra aandacht toen GroenLinks zich eerder deze maand keerde tegen het gehele leenstelsel. Dat stelsel had de partij bij de invoering nog enthousiast gesteund. Maar toen GroenLinks-Tweede Kamerlid Zihni Özdil zijn fractiegenoten voor het blok zette door zijn steun in te trekken, ging de partij overstag. Een petitie die GroenLinks vervolgens samen met studentenorganisaties opzette om de renteverhoging tegen te houden, leverde 110.000 handtekeningen op. Voor Özdil zelf pakte de draai minder gunstig uit: hij werd dinsdagavond uit de fractie gezet.

Ondanks kritiek weigerde Van Engelshoven lange tijd haar critici tegemoet te komen. Zo wilde ze eerder geen onderzoek van RIVM en CBS naar de psychische gezondheid van studenten afwachten. De minister hekelde dinsdag in het debat de „feitelijke onjuistheden en onwaarheden” en „klinkklare onzin” die volgens haar de discussie domineerden. De renteverhoging was aangekondigd in het regeerakkoord, betoogde ze, en voor afgestudeerden met lage inkomens geldt een uitzondering.

Dat kon de twijfels niet wegnemen, en niet alleen bij Duthler. Ook bij coalitiepartij D66 klonk dinsdag nog veel kritiek op het plan van Van Engelshoven, een partijgenoot. Na haar antwoorden bestonden bij de D66-senatoren nog altijd „grote zorgen”, liet Alexander Rinnooy Kan weten.

Tot een nacht van Duthler kwam het niet. Van Engelshoven wist na de aanhoudende kritiek genoeg en staakte haar overtuigingspogingen. Met de constatering dat haar plan „niet op veel steun kan rekenen” koos de minister voor de gang naar het kabinet, waarmee een definitieve intrekking dichtbij komt.