Eindelijk mag ze een seriemoordenaar zijn

Octavia Spencer De Amerikaanse is een van de meest bekroonde zwarte actrices in Hollywood. Toch zijn de rollen die ze krijgt aangeboden vaak stereotiep. Met horrorfilm ‘Ma’ komt daar verandering in.

Octavia Spencer in 'Ma'.
Octavia Spencer in 'Ma'. Foto Universal Pictures

Met haar collega Viola Davis behoort Octavia Spencer tot de meest bekroonde zwarte actrices bij de Oscars. Ze won de Oscar voor beste actrice in een bijrol voor haar rol als huishoudelijke hulp in The Help (2012) en ze was genomineerd voor haar rollen als wiskundige en personeelschef bij de NASA in Hidden Figures (2017) en als doortastende schoonmaakster in de fantasyfilm The Shape of Water (2018). Maar ondanks haar succes waren de rollen waaruit Spencer kon kiezen tot voor kort beperkt.

Meestal waren dat rollen van personages die nauwelijks zeggenschap over hun eigen bestaan hebben (‘agency’) en louter bezig zijn met overleven en ‘volhouden’. „Dat soort rollen ben ik zat”, zei Spencer twee jaar jaar geleden tegen de website Cinemovie. „Ik wil een seriemoordenaar spelen! Ik wil verschillende dingen uitproberen. Sommige dingen zullen misschien niet bij mij passen, sommige zullen misschien ridicuul zijn, maar ik wil de kans krijgen om het uit te proberen.”

Haar wens gaat nu in vervulling met Ma (2019), de nieuwe horrorfilm van regisseur Tate Taylor. Daarin vertolkt Spencer de hoofdrol als seriemoordenaar. Eerder maakte ze al The Help met Taylor als regisseur.

Hard werken

Octavia Spencer (46) is geboren in Montgomery, in het conservatieve Alabama, als zesde van zeven kinderen. Haar alleenstaande moeder was schoonmaakster, die ook nog moest bijklussen om haar kinderen het hoognodige te kunnen geven. Van haar moeder leerde Spencer naar eigen zeggen de waarde van hard werken. Ze slaagde erin af te studeren in Engels en Theater aan de Auburn University in Montgomery, hoewel ze dyslexie én podiumangst heeft.

Haar eerste rol kreeg ze toen ze op de set van de thriller A Time to Kill (1996) als productie-assistent werkte. Ze vroeg aan regisseur Joel Schumacher of ze een kleine rol als relschopper mocht spelen. Hij vertelde haar dat haar gezicht daarvoor te vriendelijk was – ze mocht wel een verpleegster spelen. Latere regisseurs bleken dat met Schumacher eens te zijn: in haar carrière is Spencer liefst zestien keer als verpleegster gecast.

In 1997 verhuisde de actrice naar Los Angeles, op advies van haar goede vriend Tate Taylor, met wie ze inmiddels vijf films heeft gemaakt. De grote doorbraak bleef lang uit, maar Spencer kon van haar werk als actrice leven. Ze was kort te zien in films als Never Been Kissed (1999), S.W.A.T. (2003) en Seven Pounds (2008). En wat langer in televisie-series als City of Angels, NYPD Blue en Ugly Betty.

Haar doorbraak kwam met haar rol als huishoudelijke hulp Minny Jackson in The Help, die haar een Oscar opleverde. De film gaat over een witte schrijfster die een boek schrijft over de ervaringen met racisme van twee zwarte vrouwen die werken als huishoudsters (Spencer en Viola Davis) in de jaren zestig in het zuiden van de VS. The Help kreeg niet alleen lof, maar ook veel kritiek. De film werd door sommige critici bestempeld als een verhaal over een ‘white saviour’ : een barmhartige witte persoon die zwarte mensen redt van de slechte omstandigheden waarin ze verkeren. Viola Davis verklaarde achteraf spijt te hebben van de rol. In de film staan niet de stemmen van de zwarte vrouwen centraal, maar die van de witte schrijfster.

Typecasting

Ondanks die kritiek maakte Spencer naam met The Help. Maar ook met een Oscar op zak werd ze nog steeds geconfronteerd met rollen die sterk neigden naar typecasting. Na The Help werd ze steeds weer gevraagd voor rollen als huishoudster.

Nu ze bekender is kan ze typecasting wel beter tegengaan. Zo speelde ze de moeder van een zwarte jongen, Oscar Grant, die door politiegeweld sterft in Fruitvale Station (2013). Ze was de tante die soulzanger James Brown opvoedde in het biografische Get on Up (2014). Ze speelde ook de machtige leider Johanna in de Divergent- fantasyfilms.

Spencer is daarnaast de auteur van een reeks jeugdromans: de Rhandi Rhodes, Ninja Detective-reeks. Haar boeken gaan over een jong stadsmeisje dat aan karate doet en misdaad bestrijdt.

Spencer speelde een van de hoofdrollen in het succesvolle Hidden Figures, over vrouwelijke, Afro-Amerikaanse wiskundigen bij NASA in de jaren zestig. Op die film volgde vergelijkbare kritiek als bij The Help. Hidden Figures is namelijk gebaseerd op feiten, maar werd aangepast om een witte held toe te voegen die zich tegen de racistische segregatie-wetten verzet.

In The Shape of Water speelde ze, als schoonmaakster Zelda, alweer de rol van een vrouw die leeft in de jaren zestig en daarom geen burgerrechten heeft. Maar anders dan bij The Help en Hidden Figures gáát de film daar niet over. Spencer: „Voor mij was het verfrissend om een rol te spelen die niets te maken heeft met etniciteit of sociale omstandigheden.”

Om diversiteit in de filmindustrie te stimuleren is Spencer actief als producent. Ze was een van de producers van Oscar-winnaar Green Book, die gaat over de zwarte jazzpianist Don Shirley en zijn witte chauffeur en bodyguard, Tony Vallelonga, die op reis gaan in het gesegregeerde zuiden van de VS.

Protest

De familie van Don Shirley protesteerde tegen de film, die ze een „symfonie van leugens” noemde. Acteur Mahershala Ali, die Shirley in de film vertolkt, heeft zich daarop verontschuldigd omdat hij niet genoeg research had gedaan voor hij de rol aannam. Maar Spencer bleef de film verdedigen: „Ik heb zelf in vier films gespeeld die in dit tijdperk zijn gesitueerd. Maar dit is de eerste keer dat ik een film heb gezien die zich afspeelt in die tijd waarin iemand van kleur de mogelijkheid heeft om zelf te beschikken over zijn lot.”

Ma is als horrorfilm met een zwarte vrouw in de hoofdrol – en ook nog eens als schurk – nog steeds allesbehalve een vanzelfsprekendheid in Hollywood. Dat was voor Spencer een extra reden om de rol graag te willen spelen. Met haar werk wil ze een nieuwe generatie jonge zwarte vrouwen inspireren. „Als in Montgomery, Alabama een zwart meisje ziet wat ik heb gemaakt en daardoor denkt dat zij dat ook zou kunnen doen, heb ik mijn werk gedaan.” Laten we alleen hopen dat ze niemand inspireert om een seriemoordenaar te zijn.