Ambitie Air France-KLM: terug naar top

Luchtvaart Air France-KLM wil weer de nummer één van Europa worden. Er moeten nog wel een paar obstakels worden overwonnen.

De topman van Air France-KLM, Ben Smith, staat bij de aandeelhoudersvergadering ingeklemd tussen Anne-Marie Couderc (voorziter raad van commissarissen) en Pieter Elbers van KLM.
De topman van Air France-KLM, Ben Smith, staat bij de aandeelhoudersvergadering ingeklemd tussen Anne-Marie Couderc (voorziter raad van commissarissen) en Pieter Elbers van KLM. Foto Alain Jocard/AFP

Bestuursvoorzitters zijn goed in het verhullen van neergang. Liever wijzen ze op cijfers die omhoog gaan. Daarom was het een opvallend plaatje dat Ben Smith, topman van Air France-KLM, dinsdag liet zien op de aandeelhoudersvergadering in Parijs.

Smith toonde de mondiale top 10 van succesvolle luchtvaartmaatschappijen, gemeten naar aantal stoelkilometers (het aantal vliegtuigstoelen maal het aantal gevlogen kilometers). In 2004 stond Air France-KLM op de vierde plaats, na drie Amerikaanse maatschappijen. De Lufthansa Groep en IAG (British Airways, Iberia, Vueling) stonden respectievelijk op nummer 5 en 6.

In 2018 stonden de twee Europese concurrenten op dezelfde plaats in de ranglijst, maar was Air France-KLM gezakt naar nummer 7. In de strijd tussen de Europese maatschappijen is Air France-KLM sinds de oprichting in 2004 gezakt van de eerste naar de derde plaats.

Tegenover de aandeelhouders herhaalde de Canadese Smith – in het Engels, na een inleiding in het Frans – de ambitie die hij sinds zijn aantreden in september 2018 uitdraagt: Air France-KLM moet weer de nummer 1 van Europa worden. Cees ’t Hart, sinds kort president-commissaris van KLM en nu ook benoemd als commissaris van Air France-KLM, zei het ook: Air France-KLM moet weer de koploper van Europa worden.

Groei Transavia

Makkelijk zal dat niet worden. De financiële prestaties van de eerste drie maanden van 2019 zijn niet hoopgevend: een verlies van 303 miljoen euro op een omzet van 6 miljard euro. Er is wel troost: de concurrenten deden het ook niet goed. Lufthansa boekte een verlies van 336 miljoen euro op een omzet van bijna 8 miljard euro, IAG maakte een sterk gedaalde winst van 135 miljoen op een omzet van 5,3 miljard euro.

Zelfs budgetreuzen Ryanair en easyJet, met immer stijgende cijfers, gingen onderuit. Het eerste kwartaal is altijd slecht in Europa, relativeert brancheorganisatie IATA. Zelf wijzen de maatschappijen graag op de stijgende olieprijs. Wat de kiezersopkomst is voor een politicus, is de brandstofprijs voor een baas van een luchtvaartmaatschappij: een handige externe factor om een tegenvallend resultaat aan te wijten.

Lees ook: 'Ik wil zeker zijn dat we met iedereen op in de top op dezelfde lijn zitten'

In Parijs keek de top van Air France-KLM liever vooruit. Naar het toegenomen aantal boekingen voor de zomer, en de voorgenomen groei van budgetdochter Transavia. De machtige Franse pilotenbond SNPL stemde deze week in met praten over verruiming van het aantal toestellen voor de Franse tak van Transavia. Deze zomer voegt Air France-KLM 58 routes toe, waarvan 28 door Transavia.

Smith maakte binnen een paar maanden een einde aan de experimentele dochtermaatschappij Joon, opgericht door zijn voorganger. Met Transavia wil hij eindelijk echt gaan concurreren met goedkope vluchten in Europa. Lufthansa en IAG doen dat volop met hun budgetdochters Eurowings en Level.

Smith is jaloers op de eenvoud en slagvaardigheid van het bestuur van zijn Duitse en Brits-Spaanse concurrenten. Hij introduceerde een klein topteam met hemzelf, financieel directeur Frédéric Gagey en de bestuursvoorzitters van Air France en KLM, Anne Rigail en Pieter Elbers.

Anders dan bij de concurrenten zorgt wantrouwen voor blijvende spanning. Dat er op dat vlak weinig verbetering wordt geboekt, bleek eind april uit interviews met Hans Smits, die een dag na zijn vertrek als president-commissaris van KLM zijn ergernis over ‘de Fransen’ de vrije loop liet. Het conflict van begin dit jaar over de herbenoeming van Elbers als topman van KLM was op de aandeelhoudersvergadering een gepasseerd station. Ook de geruchtmakende aankoop van 14 procent van Air France-KLM door de Nederlandse staat bleef onbesproken. Het aandelenpakket, gekocht bij een koers van 12,73 euro, kostte 744 miljoen euro. Dinsdag sloot het aandeel op 7,84 euro. Een daling van 38,4 procent.

Natuurlijk had het ministerie van Financiën liever een koersstijging gezien, zegt een woordvoerder. „Maar deze koersontwikkeling zie je ook bij IAG en Lufthansa. De koers van luchtvaartmaatschappijen is sterk gekoppeld aan de olieprijs.”

Doel van de aankoop is het beschermen van de belangen van KLM en Schiphol, via invloed in het bestuur van Air France-KLM. Jaap de Hoop Scheffer werd dinsdag herbenoemd als commissaris namens de Nederlandse staat, maar een extra commissaris voor Nederland zat er niet in. Is de kans op invloed daarmee bekeken? Nederland is nog in gesprek met Frankrijk en Air France-KLM „over de mogelijkheden om ons aandeelhouderschap nader in te vullen”, aldus de woordvoerder van Financiën. Het ministerie verwacht eind juni de uitkomst van een Frans-Nederlandse werkgroep waarin onder meer dit wordt besproken.

Loonsverhoging

Slechte cijfers, moeizaam bestuur, interne strubbelingen. De weg terug naar de top is voor Air France-KLMvol obstakels.

Er is nog een complicatie. De laatste jaren zorgde KLM goeddeels voor de winst van de holding, maar dit jaar ziet het er ook voor KLM minder rooskleurig uit. Begin mei begonnen de cao-onderhandelingen van de vakbonden voor grond-, cabine- en cockpitpersoneel. Voor de cao’s vanaf 1 juni liggen hun eisen rond 5 procent loonsverhoging. In combinatie met duurdere brandstof zet dat de krappe marges onder druk.

De looneis is goed te verdedigen, zegt Robert Swankhuizen, voorzitter van de NVLT, bond voor luchtvaarttechnici. „Je moet niet te veel naar dat eerste kwartaal kijken, dat is altijd slecht. KLM eindigt dit jaar positief, dat weet ik zeker.” Ook Willem Schmid, voorzitter van pilotenbond VNV, gelooft niet dat KLM over het hele jaar in de rode cijfers belandt. „We hebben drie hele goede jaren achter de rug. Dat is voldoende basis voor een loonsverhoging.”