‘We zijn hier met te veel’

Opkomst Vlaams Belang Het Vlaams Belang is terug. ‘De mensen zijn het beu’, zeggen ze in Ninove, de stad waar deze radicaal-rechtse partij haar grootste zege behaalde.

Café Nostalgie in Ninove. Op tv voorzitter van het Vlaams Belang Tom van Grieken.
Café Nostalgie in Ninove. Op tv voorzitter van het Vlaams Belang Tom van Grieken. Foto Katrijn van Giel

‘Ja, ik heb Vlaams Belang gestemd.” De 65-jarige Patrick Hemerycks zegt het luid en duidelijk, op het terras van café Nostalgie in het Vlaamse stadje Ninove. Beschaamd daarover is hij echt niet, legt hij uit terwijl hij een slok van zijn Duvel neemt. „Ik ben niet alleen. We zijn met meer en meer. De tijd dat ik zoiets moest verzwijgen op mijn job is voorbij. Want de mensen zijn het beu.”

De uitslagen van de verkiezingen in België tonen een fundamenteel verdeeld land

In het café staat het geluid van de televisie op deze vroege maandagmiddag hard aan. Op het scherm worden een dag na de parlementsverkiezingen de uitslagen en de voorspelde moeizame regeringsformatie besproken. Het gaat daarbij vooral over de winnaar van de Belgische verkiezingen, het uiterst rechtse Vlaams Belang.

In 2014 werd de partij nog vermorzeld door de minder radicale, rechts-conservatieve N-VA. Dit keer verdriedubbelde ze haar aanhang in Vlaanderen, met name buiten de grote steden. Ze werd de tweede grootste partij in Vlaanderen en haalde bijna 19 procent van de stemmen binnen.

In het Oost-Vlaamse Ninove, een stadje van z’n 38.000 inwoners op een uurtje rijden van Brussel, behaalde het Vlaams Belang zijn grootste overwinning. Bijna de helft van de Ninovieters stemde op die partij – een verdubbeling ten opzichte van een paar jaar geleden. De N-VA, landelijk de grootste, werd ruim ingehaald. Hemerycks, sigaret in de mond op het terras: „Je wordt hier nu eerder bekeken als je géén Vlaams Belanger bent, dan wel.”

„Zeg maar dat we geen racisten zijn”, roept een vrouw van een jaar of vijftig twee tafels verderop. „We zitten zelfs aan tafel bij een Turk”, lacht ze. Ze verwijst naar Mehmet, de café-eigenaar. Haar naam heeft ze liever niet in de krant, dat is toch te gevoelig. Ook zij heeft Vlaams Belang gestemd, net als haar twee tafelgenoten. Met racisme heeft dat niets te maken, zegt ze. Wel met migratie. „Er is bij me ingebroken. Dat bleek een vreemdeling te zijn. Een zestienjarige met zijn broertje van twaalf.”

Congobus

Ooit, vertelt de gepensioneerde Hemerycks, „was dit een gezellige, Vlaamse stad. Dat is totaal veranderd. Er is hier een lijn naar Brussel, die noemen we de Congobus. Je hoort er geen Nederlands meer in. Op straat wordt gevochten, mensen durven niet meer buiten te komen. De uitkeringen gaan grotendeels naar niet-Europeanen. Wij snappen wel dat je de migratie niet kunt terugdraaien. Wie integreert mag blijven. Maar we zeggen wel: tot hier en niet verder.”

Die verandering is snel gegaan in Ninove. In 2009 was het aandeel mensen van buitenlandse afkomst in deze stad volgens officiële cijfers net onder de 10 procent. In 2016 was dat, met name door toestroom uit het nabijgelegen Brussel, bijna 16 procent. Het zijn Marokkanen, Turken en Oost-Europeanen, maar vooral Afrikanen. Ze spreken Frans, zijn soms moslim, en vaak niet bemiddeld. Op de angst die met die snelle verandering gepaard gaat, speelt het Vlaams Belang van oudsher in. Dit keer onder de slogan ‘Eerst onze mensen’.

Zeventien vragen over de uitslagen van de Europese verkiezingen

Sociaal-economisch links

De partij combineerde dat migratiekritische dit keer nadrukkelijk met een links sociaal-economisch programma. Het aantal geregistreerde misdrijven steeg de laatste jaren in Ninove niet, het gemiddelde inkomen ging wel omhoog. Dat zeggen de cijfers. Maar de bewoners ervaren iets anders, vertelt de vrouw op het terras, met zonnebril en een glas witte wijn voor haar. „Mensen die hun ganse leven werken en de eindjes moeilijk aan elkaar kunnen knopen. zien dat het naar een ander gaat”, zegt ze. „We zijn gewoon met te veel.”

Hemerycks, die vroeger nog op de christen-democraten stemde maar hen „niet meer geloofwaardig” vindt, zegt: „Ik moet nu bijbetalen zodat mijn moeder maandelijks het rusthuis kan betalen. Ik vind dat iedereen recht heeft op een minimaal pensioen.”

Vlaams Belang was lang een partij voor verzuurde oude mensen, vertelt Patrick Hemerycks. De voorganger van deze partij, het Vlaams Blok, werd in 2004 opgeheven nadat het voor racisme veroordeeld was. Vlaams Belang kwam daarvoor in de plaats, maar veel partijprominenten bleven gewoon, en ook het imago verandert aanvankelijk niet met de naam. Maar volgens Hemerycks is er een kentering ingezet. Deze campagne trok de 32-jarige voorzitter Tom Van Grieken de aandacht met een beschaafder discours. De partij trok jonge mensen aan.

Vlaams Belang kan nu eindelijk uit het verdomhoekje, hopen ze bij café Nostalgie. Het cordon sanitaire dat al decennia voor de partij geldt en waardoor Vlaams Belang ook hier niet in het gemeentebestuur kwam, kan niet eeuwig worden volgehouden, denkt de vrouw op het terras. „Het Belang zal er alleen maar groter van worden. Dan halen we in Ninove bij de volgende verkiezingen 60 procent.” En de rest van het land zal volgen, hoopt ze.

Op 1 mei hield Vlaams Belang een bijeenkomst in Ninove. Partijvoorzitter Tom van Grieken sprak aanwezigen toe.

Foto Thierry Roge/AFP