PvdA won vooral in het zuiden

Politieke kaart De PvdA maakte donderdag een flinke sprong in Noord-Brabant en Limburg. Forum voor Democratie won vooral in de Randstad.

Foto EPA/Koen van Weel

En weer is de politieke kaart van Nederland van kleur verschoten. Vijf jaar geleden kleurde die nog groen van CDA en D66, in maart was het FVD-geel, deze keer springt het rood van PvdA in het oog. De sociaal-democraten wonnen door het hele land, zijn opnieuw de grootste in de noordelijke provincies, maar de grootste winst zit in het zuiden. Neem Heerlen, waar lijsttrekker Frans Timmermans in oktober zijn campagne aftrapte. De PvdA was daar vijf jaar geleden de vijfde partij, na PVV, SP, CDA en D66. De PvdA werd er donderdag met afstand de grootste, met meer dan 35 procent van de stemmen – tegenover 7,6 procent in 2014.

Heerlen staat symbool voor heel Limburg: in bijna alle gemeenten werd de PvdA ruim de grootste. Maar ook in Noord-Brabant won de PvdA veel stemmen. In gemeenten als Boxmeer, Hilvarenbeek en Vught verdrievoudigde de PvdA. Ook in de vier grote steden ging het veel beter. In Rotterdam en Den Haag is de PvdA weer de grootste partij, in Amsterdam en Utrecht de tweede achter GroenLinks. Waar de winst van de PvdA vandaan komt, is moeilijk te zeggen.

In Limburg verloren PVV en SP fors, maar onduidelijk is nog of die kiezers massaal naar de PvdA zijn overgestapt. Misschien bleef een groot deel gewoon thuis: de opkomst in Limburg lag veel lager dan in de rest van Nederland. In sommige gemeenten bleef die steken op 30 procent.

In de grote steden lijkt de PvdA kiezers te hebben gewonnen ten koste van D66. Opvallend is dat de PvdA het oudste electoraat heeft van alle partijen, zo bleek uit onderzoek van Ipsos. Bijna de helft, 48 procent, van de PvdA-kiezers is ouder dan 65 jaar.

In de Tweede Kamer gaat het al snel over de vraag of je voor of tegen Europa bent. De drie partijen die dit het sterkste doen, zijn door de kiezer hard afgestraft: Kiezer is zwart-witverhaal beu

FVD, de andere grote winnaar, trok vooral veel stemmers in de Randstad. De grootste winst zit niet in de steden zelf, maar in de gemeenten daar omheen, zoals Westland, bij Den Haag, of Haarlemmermeer bij Amsterdam. In Edam-Volendam werd FVD met afstand de grootste met bijna een kwart van de stemmen. De PVV, in 2015 nog de grootste partij, werd hier weggevaagd. Ook in Hellevoetsluis werd FVD de grootste ten koste van de PVV.

Maar niet alle kiezers van FVD komen van de PVV. De partij van Geert Wilders verloor in elke gemeente, maar met name in Limburg. Juist daar is FVD veel minder groot geworden dan de PVV vijf jaar geleden was. In Friese gemeenten als Achtkarspelen, Dantumadiel en Súdwest-Fryslân wist FVD juist fors meer te winnen dan de PVV verloor. Hetzelfde geldt voor kustgemeenten als Noordwijk, Wassenaar en Zandvoort. Ook in plaatsen met een sterk christelijke signatuur doet FVD het relatief goed. Op Urk is alleen de oppermachtige gezamenlijke lijst van ChristenUnie en SGP groter, en in Bunschoten achterhaalde FVD bijna het CDA.

De PVV maakt nog kans op een zetel. Als de Brexit is afgerond, krijgt Nederland drie extra zetels, waarvan er eentje naar de PVV zou gaan. Dat heeft het met name te danken aan de oude PVV-bolwerken. In Rucphen werd de PVV na FVD de grootste. In Venlo en Nissewaard moest de partij van Wilders weliswaar fors inleveren, maar haalde het toch nog ruim 7 procent.