Recensie

Recensie Beeldende kunst

Letterlijk kleurloze kunst op nieuwe editie van De Ateliers Offspring

Beeldende kunst De afzwaaiende kunstenaars van werkplaats De Ateliers schetsen in ‘Once a Closely Guarded Secret’ een beeld van een door techniek te gronde gerichte wereld.

Anges des Crevasses (‘Angels of Cracks’) van Clémence de La Tour du Pin op de tentoonstelling Once a Closely Guarded Secret.
Anges des Crevasses (‘Angels of Cracks’) van Clémence de La Tour du Pin op de tentoonstelling Once a Closely Guarded Secret. Foto Gert Jan van Rooij

Natuurlijk wil Xander Karskens, de vers aangetreden directeur van de kunstenaarswerkplaats De Ateliers in Amsterdam, geen kritiek uiten op voorganger Dominic van den Boogerd die drieëntwintig jaar lang de scepter zwaaide. Dat zou niet netjes zijn. „Maar uiteraard ga ik dingen anders doen”, zegt Karskens opgewekt aan de vooravond van de opening van de jaarlijkse Offspring-tentoonstelling. Op die tentoonstelling nemen tien kunstenaars afscheid door te laten zien wat hun werkperiode van twee jaar heeft opgeleverd.

Once a Closely Guarded Secret, zoals de door gastcurator Martin Herbert samengestelde expositie heet, refereert aan het verre verleden van De Ateliers, waarin artistiek kloosterleven, individuele begeleiding en mannelijke overheersing in het docentencorps de toon aangaven. Het is een handig beeld, maar ook een verouderd cliché. Want De Ateliers is de afgelopen jaren, ook onder druk van bezuinigingen, beslist opener geworden naar de buitenwereld, met lezingenprogramma’s, een diverse gastdocentenstaf en ook vaste vrouwelijke begeleiders.

Wat Karskens nastreeft is ‘rust en concentratie’ – de punten die al eerder centraal stonden. Daarnaast wil hij anders selecteren aan de poort, een vernieuwing in het docententeam doorvoeren met begeleiders met een meer diverse achtergrond en gemengde artistieke praktijken. Karskens is op zoek naar kunstenaars die ook oog hebben voor ‘de wereld buiten het atelier’ en tegelijkertijd ‘onvoorspelbaar’ blijven en ‘onkenbaar’. „Want dat is wat je uiteindelijk hoopt: dat kunstenaars vormgeven wat nog onbekend is.”

Van de duizend kunstenaars die zich jaarlijks aanmelden bij De Ateliers, worden er gemiddeld tien toegelaten. Het effect van de nieuwe keuzes zal zich dus over een jaar gaan aftekenen, met een nieuwe lichting kunstenaars. En dat is hoopvol.

Minimale kleur

Want de Offspring-editie van dit jaar is zowel letterlijk als figuurlijk flets. Kleur is door de meeste kunstenaars uitgebannen, of krijgt een minimale rol. Dat is op zichzelf geen probleem, maar de sfeer die uit de verzamelingen gelast schrootmateriaal, papier-maché, verbrande kluizen, schimmige onderwaterbeelden en verknipte stukken vinyl spreekt is er een van een door techniek te gronde gerichte wereld die is ontdaan van kleur, soms vorm en ja, zelfs leven.

Detail van het kunstwerk GutterFish van Anders Dickson. Foto Gert Jan van Rooij

De Zweed Rustan Söderling (1984) voert dit concept het verst door in een tweeledige presentatie die bestaat uit een (te lange) niet-narratieve scifi-film en een installatie. Zijn boodschap – alles is onecht, zelfs de meest ‘echte’ natuur, alles is fake en zeker de mens op een filmset – is aardig maar niet nieuw.

De Nederlandse Dieke Venema (1990) toont verfijnd abstract en toch monumentaal werk, dat zowel wulps is als sereen. Ook de Franse Clémence de la Tour du Pin (1986) slaagt erin aan haar grof geweven en beschilderde textiele werken, die de hoogte van het atelier ten volle uitbuiten, een zekere ambivalentie te geven. Zijn het schilderijen of praktische voiles, die te drogen hangen? Zijn deze werken aan het vergaan of juist in wording?

Het hoogtepunt op deze editie is de perfect gemaakte installatie met film van Frieder Haller (1987), die zich uitspreekt over een zeer persoonlijke ervaring, namelijk die van versmade liefde. Haller bouwde een compleet huis met gangen, deuren en kamers na in zijn atelier, waarin de kijker zowel getuige is van een liefdesdrama als er ook zelf onderdeel van wordt. Vanwege de secure cameravoering, prachtige vormgeving, uitgewogen regie en de overmoedige hang naar uitnemendheid, gaat de illusie van Architecture (episode 1) voor de duur van de film op in realiteit. Haller is als afzwaaiende Ateliers-deelnemer klaar voor de grote sprong voorwaarts.

Correctie (28 mei 2019): De tweede foto bij dit artikel schreef het afgebeelde kunstwerk aan Rustan Söderling toe, maar het is van Anders Dickson.