Kan Timmermans voorzitter van de Commissie worden?

Twijfelgeval Voor een Nederlander heeft Frans Timmermans een goede uitgangspositie om te de Commissie te leiden. Maar er zijn wel veel ‘alsen’.

Frans Timmermans, topkandidaat voor de socialisten in het EP.
Frans Timmermans, topkandidaat voor de socialisten in het EP.

Als aanvoerder van de tweede partij in het Europees Parlement staat Frans Timmermans (57) niet bovenaan de lijst om voorzitter te worden van de Europese Commissie. Maar kansloos is hij niet. Om als eerste Nederlander een volle termijn de Europese Commissie te kunnen leiden, moeten alle wijzers de komende weken de goede kant op komen te staan, en barrières worden opgeruimd. Waar hangt dat van af?

Ten eerste: voor de sociaal-democraat begint de hoop niet in het parlement, maar bij de regeringsleiders. Lang niet iedereen in dit gezelschap, dat dinsdag bijeen komt voor een diner, is ervan gecharmeerd om Manfred Weber als Commissievoorzitter aan te stellen. Te weinig regeringservaring, al te stroeve presentatie – en natuurlijk: te verknocht aan de macht van het parlement.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel steunt Weber wel, maar laat ook iets te vaak merken liever geen parlementaire kandidaat opgedrongen te willen krijgen. Webers grootste fan in de afgelopen maanden, de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz, valt weg. Hij viel maandag in een vertrouwensstemming.

De Franse president Emmanuel Macron leidt intussen juist een beweging tégen Weber. Macron zoekt met andere leiders actief naar alternatieven. Hier wordt het interessant voor Timmermans. Zo trekt Macron samen op met Mark Rutte, sinds kort een Europese partijgenoot van hem. De liberalen en Macrons Renaissancebeweging vormen een gezamenlijke fractie in het nieuwe parlement. Ook die stelt zich stroef op tegen Weber.

De liberalen hebben geen officiële kandidaat-Commissievoorzitter, al werpt met name de Deense eurocommissaris Margrethe Vestager zich intussen wel zo op.

Premier Rutte is de afgelopen campagne opvallend vriendelijk geweest voor Timmermans. Hij prees hem herhaaldelijk voor zijn werk als vice-voorzitter van de Commissie en ook voor zijn campagne.

Rutte steunt Timmermans niet hardop als Commissievoorzitter, maar Nederland wil wel „een zo sterk mogelijke” positie in de Commissie binnenhalen. Dat valt het voorzitterschap zonder meer onder. Bovendien heeft Timmermans voor een Nederlander uitzonderlijke steun in Zuid-Europa. Juist door zijn relatief linkse campagne in met name Spanje en Portugal heeft hij relatief weinig last van de Hollandse-haviksreputatie.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcast NRC Vandaag: Hoe gaat de macht in Brussel verdeeld worden?

Tussen liberalen en socialisten lijkt iets gaande in Europa. Maandagavond dineerde Macron met de Spaanse premier Pedro Sánchez om over de kandidaten te praten. De socialist Sánchez, wiens partij zondag won, is een van de belangrijkste medestanders van Timmermans, met wie hij de afgelopen maanden vaak samen campagne heeft gevoerd.

Liberalen en socialisten vormen in de raad van regeringsleiders samen al bijna een meerderheid, zeker als ook de Griekse linkse premier Alexei Tsipras zich aansluit.

Maar Timmermans heeft twee problemen. Ten eerste kan hij zeker niet rekenen op steun uit Polen, Hongarije en Italië, waar hij als dé boeman uit Brussel wordt gezien. Hij is dus afhankelijk van steun van tenminste een deel van de EVP, zowel op het niveau van regeringsleiders als in het parlement.

Daarop is pas kans als Weber afvalt. Het zou Timmermans helpen als de christen-democraten in het parlement er dan voor kiezen vast te houden aan hun opvatting dat de nieuwe voorzitter per se uit het parlement moet komen.

Aan dat criterium voldoet dan alleen Timmermans. Maar daarvoor moeten de christen-democraten ook nog alternatieve kandidaten van eigen politieke kleur opgeven, zoals de Bulgaarse ex-eurocommisaris Kristalina Georgieva of Brexit-onderhandelaar Michel Barnier.

Daarop is weer alleen kans als de EVP daarvoor wisselgeld krijgt, in de vorm van andere topposten. Dat zou bijvoorbeeld het voorzitterschap van de Europese Raad zijn (de opvolger van Tusk) én het voorzitterschap van het Europees Parlement (Weber?). Daarbij moet dan minstens een Duitser zijn, tenzij Merkel de ECB krijgt – die ook Frankrijk wil. Maar dat is weer lastig voor de ‘echte’ liberalen, die ook aanspraak maken op tenminste een van de topposten. Ook dat moet allemaal goed uitpakken, wil Timmermans een kans maken.