Hoe diep gaat zelfkritiek bij SP na ‘harde dreun’?

Verkiezingsnederlaag SP SP-voorzitter Ron Meyer stapt na crisisberaad op. In de SP heerst grote onvrede over Meyers harde ‘Hans Brusselmans’-campagne.

Vertrekkend SP-voorzitter Ron Meyer licht zijn besluit maandagavond toe. Rechts partijleider Lilian Marijnissen.
Vertrekkend SP-voorzitter Ron Meyer licht zijn besluit maandagavond toe. Rechts partijleider Lilian Marijnissen. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De „harde dreun” van de Europese verkiezingen bij de SP – de socialisten verdwijnen uit het Europees Parlement – blijft niet zonder gevolgen, hoewel veel partijgenoten dat verwachtten. Ron Meyer, partijvoorzitter van de SP, kondigde na een ingelaste bijeenkomst op het partijkantoor in Amersfoort aan dat hij aan het einde van het jaar zal stoppen. In een mail aan de SP-leden noemt hij de tweede grote verkiezingsnederlaag in korte tijd „bitter en extreem teleurstellend”. „Bij een dergelijke nederlaag hoort het nemen van verantwoordelijkheid.” Meyer maakt zijn termijn af en zal zich daarna niet beschikbaar stellen voor herverkiezing.

Ron Meyer, voorzitter sinds 2015, wilde de SP ‘volkser’ maken, zoals de SP volgens hem vroeger was: een partij die opkomt voor mensen die zich bedreigd voelen door migratie en globalisering. En scherper. Uit zijn koker kwam een campagnespotje dat tegen PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans was gericht. Daarin stort de eurofiele verwoester van de natiestaat ‘Hans Brusselmans’ zich op een taart met de Nederlandse vlag.

Heerlen, de thuisbasis van Meyer én Timmermans, staat symbool voor het verval van de SP. Bij de Statenverkiezingen in maart verloor de SP al fors in Heerlen. Bij de Europese verkiezingen is de score in Heerlen desastreus: 9 procent. Tegenover ruim 35 procent voor ‘Brusselmans’.

Europarlementariër Dennis de Jong, die na twee termijnen met pensioen zou gaan, ziet zijn levenswerk in rook opgaan. „Ik ga mijn pensioen toch nog uitstellen om me met de SP te bemoeien”, zegt De Jong. „Zo laat ik het niet achter.” Hij wil van zich laten horen tijdens de partijraad op 22 juni, het eerste officiële moment voor een evaluatie. Het aftreden van Ron Meyer noemde hij op Twitter „een moedige en ook noodzakelijke stap”.

„De handrem mag eraf”, klonk het in maart op de vorige partijraad. Na de slecht verlopen Statenverkiezingen werd geconcludeerd dat toon en aanpak radicaler moesten. Meer anti-establishment. Maar er klonk ook een ander geluid: de SP moet behalve kritiek ook „het eigen verhaal” meer benadrukken. Het verhaal van idealen, internationale solidariteit en van de SP als controleur van de macht in Brussel. En toen kwam Brusselmans.

De Jong (64) wilde zelf niet in het campagneteam. „Ik wilde niet iemand worden die vertrekt en dan zijn opvolgers voor de voeten gaat lopen.” Het tv-spotje was voor hem een totale verrassing. Een aanval op de gevestigde orde, zeker, maar ook op een linkse partij. Terwijl De Jong al vanaf 2017 juist met zijn PvdA-collega Paul Tang in Brussel probeerde af te spreken om „niet elkaar, maar rechts aan te vallen” tijdens de verkiezingen. De Jong ziet zichzelf nooit beste vrienden worden met Timmermans. Hij vindt hem ideologisch te glibberig. „Maar hij stond niet op mijn lijstje van mensen met wie ik niet kan samenwerken. Je kan zaken met hem doen.”

De aanval op Timmermans was zó hard dat het ‘eigen verhaal’ overstemd raakte. De Jong hoorde niks meer over zijn werk om de invloed van multinationals in Brussel terug te dringen. Om die van vakbonden, milieugroepen en kleine bedrijven juist te vergroten. Om de EU transparanter en eerlijker te maken. „Het lijkt nu alsof wij hier altijd overal alleen maar kritiek op hadden, maar wij waren ook van het bouwen.”

Wisselende reacties

De SP zegt „wisselende” reacties op het filmpje te hebben gehad, maar intern is de frustratie groot. Verschillende afdelingen, inclusief bolwerk Oss, namen al in de campagne openlijk afstand. De afdeling Woerden twitterde maandag te balen van het „Brusselmans-cynisme en het spelen op de persoon”.

Afdelingsvoorzitter Wilma de Mooij, ook raadslid voor de SP in Woerden, zegt dat bij leden van haar afdeling na het verschijnen van het filmpje „de stoppen doorsloegen”. Twee wilden hun lidmaatschap opzeggen, maar De Mooij kon ze daarvan weerhouden. Dat kostte moeite. „Een lid zei tegen mij: ik heb verdorie tien jaar op straat gestaan en nu is alles naar de klote.” De Mooij en haar afdeling zijn „ontzettend boos” omdat van Timmermans een karikatuur werd gemaakt. „Dat doe je niet, dat is niet sociaal, zo worden mensen tegen elkaar opgezet.”

De Mooij vindt het tijd voor een discussie over de partijleiding, zegt ze een paar uur voordat Meyer opstapt. Daarbij moet het ook gaan over partijleider Lilian Marijnissen. „Bij de SP gaat iedereen al snel achter de leiders staan. Dat is mooi, maar als je dit verlies meemaakt, moet je kijken waar het aan ligt.”

Lilian Marijnissen heeft ondanks haar derde nederlaag nog behoorlijk wat krediet bij SP’ers. Ze is relatief kort politiek leider, sinds januari 2018. Marijnissen zei recent dat zij bij nul Europese zetels „sowieso” niet opstapt.

Meer sympathie voor Karabulut

De Jong wil over inhoud praten, niet over poppetjes. Maar hij is duidelijker meer te spreken over Kamerlid Sadet Karabulut, die binnen de partij staat voor thema’s als internationale solidariteit en sociale rechtvaardigheid, dan over Ron Meyer. Iedereen die denkt zoals Karabulut „beschouw ik als mijn grote vriend”, zegt De Jong.

„De kiezer heeft altijd gelijk”, twitterde Sadet Karabulut in de nacht van zondag op maandag. „Discussie over strategie, campagne en resultaat is op zijn plaats. Zodat we door kunnen.” Tweede Kamerlid Peter Kwint, die het Brusselmans-filmpje hielp maken, twitterde diezelfde nacht aan alle „criticasters”: „We gaan hiernaar kijken. Onszelf bekijken. En elkaar helemaal de tering in schelden als dat nodig is.”

Dennis de Jong ziet Bernie Sanders in de VS als voorbeeld. Die weet mensen te verbinden en jongeren te inspireren met een positief verhaal, zegt hij. „Het heeft geen enkele zin om de PVV of Forum over te gaan doen. Dat kun je nooit winnen.”