Opinie

Gemotiveerde kiezer geeft een duidelijk signaal af...

Europese verkiezingen

Commentaar

Met een vergeleken bij vijf jaar geleden door heel Europa flink hogere opkomst hebben de verkiezingen voor het Europees Parlement laten zien dat de Europese Unie onder de kiezers sterker is gaan leven. Gemiddeld bracht één op de twee kiezers zijn of haar stem uit. Dat is alvast een positief resultaat. Zoals ook positief is dat de van tevoren voorspelde winst van de anti-Europese partijen beperkt is gebleven.

Dit geldt niet voor alle landen. De tweestrijd in Frankrijk tussen president Macron en de rechts-nationalistische Marine Le Pen werd in het voordeel van de laatste beslecht. In Hongarije behaalde de anti-Europese partij van premier Viktor Orbán een klinkende overwinning. In Griekenland kondigde premier Alexis Tsipras nieuwe verkiezingen aan na de overwinning van de conservatieve oppositiepartij Nieuwe Democratie die ook weinig opheeft met de Europese Unie. Nigel Farage die in het Verenigd Koninkrijk met zijn Brexitpartij de oude garde wegvaagde is geheel passend in de in dat land heersende politieke chaos.

Maar een nog altijd ruime meerderheid van het nieuwe parlement wil door met de Europese Unie. Dat is van belang voor het functioneren van de veelal onbekende, maar niet onbelangrijke Europese volksvertegenwoordiging. Het zal wel anders worden nu christen-democraten en sociaal-democraten hun gezamenlijke meerderheid voor het eerst kwijt zijn. De vanzelfsprekendheid van de macht bij deze twee traditionele politieke stromingen is niet langer een gegeven.

Er zullen meerderheden moeten worden gezocht bij andere partijen. Dat is alleen maar goed voor de Europese democratie. Altijd dezelfde coalitie werkt nu eenmaal verstikkend. Zowel de liberalen als de Groenen komen in aanmerking voor het leveren van een meerderheid. Beide winnaars van deze verkiezingen komen hierdoor in een machtige positie. Het zal het politieke debat op het supra-Europese niveau een welkome impuls geven.

De uitslag heeft tevens duidelijk gemaakt dat de vijf jaar geleden ook op Europees niveau ingezette politieke versplintering verder doorzet. Een comfortabele vaste aanhang voor partijen begint een schaars goed te worden. Politiek wordt hierdoor nog meer een kwestie van dagkoersen. Ook dit zal zijn weerslag hebben op het debat zoals dat in het Europees Parlement wordt gevoerd. Het geluid op de flanken – hoe divers ook – neemt toe. De pro-Europese partijen in het parlement doen er goed aan hiermee rekening te houden. Er is weliswaar gestemd voor Europa, maar ook voor een ander Europa.

...en Nederland doet het op zijn eigen manier

Nederland stemde bij de verkiezingen deels tegen de Europese trend. In tegenstelling tot de rest van de Europa wonnen de sociaal-democraten van de PvdA fors en nam het anti-Europa-geluid af met de zware nederlaag van PVV (min vier) en SP (min twee). De entree van het Forum voor Democratie dat zich profileert als dé anti-EU-partij compenseert deze teruggang slechts gedeeltelijk. Zeker na het klinkende succes van de partij van Thierry Baudet bij de Statenverkiezingen van twee maanden geleden zijn de behaalde drie zetels minder dan verwacht.

Ongetwijfeld zal de uitslag in de nationale Nederlandse politiek doorwerken. Dat geldt dan allereerst voor het Forum voor Democratie. Zou deze partij – zoals de peilingen lange tijd aangaven – de grootste zijn geworden bij de Europese verkiezingen dan had dit een fiks politiek-psychologisch effect kunnen hebben.

De paniek bij de VVD was groot toen Forum voor Democratie in maart de grootste partij in de Eerste Kamer was geworden. Dat mocht bij de Europese verkiezingen niet nog eens gebeuren. Niet voor niets daagde premier en VVD-leider Mark Rutte daags voor de verkiezingen Thierry Baudet uit voor een debat. Maar nu is het beeld – en het beeld is in de hedendaagse politiek haast allesbepalend – dat de opmars van het Forum alweer gestopt is. Dat kan de rust bij de VVD enigszins doen terugkeren.

Van psychologische betekenis aan het Binnenhof is ook de verrassende en grote overwinning van de PvdA. Dit resultaat zal het zelfvertrouwen bij de PvdA doen toenemen. De partij die na de dreun bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 tot een plek in de marge veroordeeld leek te zijn, weet nu dat wederopstanding mogelijk is.

Blijft natuurlijk de vraag wat de invloed is geweest van lijsttrekker Frans Timmermans die ook boegbeeld van de Europese sociaal-democraten was. In die zin doet de PvdA er goed aan zich op nationale schaal niet nu al rijk te rekenen. Duidelijk is wel dat het dubieuze want op de man gespeelde campagnefilmpje van de SP, waarin Timmermans zeer negatief werd neergezet, averechts heeft gewerkt. Wat de PvdA in elk geval met de overwinning van lijsttrekker Timmermans kan concluderen, is dat een gedreven en gemotiveerd verhaal loont.