Een crematorium voor kleine dieren: theater én echt

Dier en leed Het Crematorium voor kleine dieren is theater en het is echt, ziet . Vaak komt „de dood via een dier het leven van een kind binnen”.

Josine Beugels

Elke laatste zondag van de maand is er Pure Markt in het Amsterdamse park Frankendael. Je kunt er lekkere worsten, honing uit de buurt en bijvoorbeeld asperges kopen voor thuis, maar ook een maaltijd eten, met baristakoffie of Hongaarse bubbelwijn. Vandaag staat achter de rij rood-wit-blauwe marktkramen een zwarte, verrijdbare keet. Met gouden letters is erop geschilderd: Crematorium voor kleine dieren. De mensen eromheen zijn stemmig zwart gekleed.

Het crematorium is een theatervoorstelling: er worden volledige uitvaarten verzorgd voor hommels, muizen en zelfs lieveheersbeestjes. Maar de dieren worden ook echt gecremeerd, in een klein emailleeroventje dat aan de buitenzijde van het zwarte keetje is bevestigd.

Met haar project wil beeldend kunstenaar Josine Beugels (34) vooral kinderen laten zien „hoe je vorm kunt geven aan een afscheid”. Zij zag dat de dood bijna altijd via een dier het leven van een kind binnenkomt. „Een goudvis die ’s ochtends bovenin de kom drijft, een dode hommel op de stoep.” Op crematies wordt volgens haar „onnodig ingewikkeld” gedaan over het feitelijke verbranden. Haar ervaring is dat kinderen het emailleeroventje dat net als bij mensen tot 900 graden wordt verhit, „eerder gaaf dan eng” vinden. Zelf vindt ze het mooi hoe het helderwitte skeletje van een muis zichtbaar wordt vlak voordat het tot as vergaat.

Omdat niet zeker was of er kinderen met dieren zouden komen, hebben de makers zelf een dode kanarie meegebracht, Fientje. Vijf belangstellenden wonen haar openbare uitvaart bij en tekenen het piepkleine condoleanceregister („Je hebt geleefd, dank!”). Fientje ligt al, stemmig uitgelicht door een sfeerpeertje, opgebaard op een houten kistje in de keet. Haar frêle pootjes in de lucht.

Alleen koffie-arrangement

Theatermaker Lisah Baert leidt de dienst en vertelt hoe Fientje zich letterlijk is „doodgeschrokken” van de hond van de buren, maar ook dat „ze niet heeft geleden”. Fientje „hield van zingen, vooral het Nederlandse lied”. Geroutineerd reikt Baert tissues uit aan de ‘familie’ van Fientje bij het muzikale intermezzo in de dienst: I believe I can fly. Daarna wordt de kist gesloten.

Na afloop deelt Baert mee dat de bezoekers bij de koffietafel „kunnen samenkomen” om over het leven van Fientje te praten. Zonder cake want „de familie heeft gekozen voor het ‘alleen koffie-arrangement’”. Fientje wordt intussen het oventje in geschoven, met een grote ovenwant. Het cremeren van een kanarie duurt ongeveer 20 minuten, een hommel verast in 22 seconden.

Op twee meter afstand van het oventje nemen mensen die tot voor kort wildvreemden van elkaar waren, plaats op houten bankjes en spreken over wat ze net hebben gezien. Lisa (25, draaimolenmedewerkster op de markt) is aan het denken gezet over „de waarde van rituelen” in haar eigen leven. Een andere vrouw zegt: „Als ik jonge kinderen had, zou ik ze hiernaar meenemen.”

Het optreden maakt onderdeel uit van een tentoonstelling die binnenkort opent in uitvaartmuseum Tot Zover, dat vlakbij het park ligt. Daar begint op 13 juni de tentoonstelling De laatste aai, over de relatie tussen mens en dier en onze soms dubbelzinnige houding daarin. Curator Laura Cramwinckel: „Dieren in de bio-industrie zien we het liefst zo min mogelijk als dier, terwijl we huisdieren bijna als gelijkwaardig ervaren aan onszelf.” Decadent is het volgens Cramwinckel niet om een uitgebreid afscheid te organiseren voor een huisdier. „De emoties zijn echt. Voor sommige mensen staat een dier dichterbij dan naaste familie.”

Terwijl de zwarte rook uit het oventje walmt (Beugels werkt nog aan een schoorsteentje), staat net als bij echte crematoria, ook hier de volgende uitvaart al op het punt te beginnen. Twee kinderen brachten Simon de spin, die ze dood (of bijna dood) vonden op de vloer van de bijkeuken. Op het intakeformulier dat ze invulden staat bij zijn slechte eigenschappen: „over je rechtervoet lopen”. En bij goede: „veel webben maken”. Vermoedelijke doodsoorzaak: „Bobby de kat”.

Meer informatie over theatervoorstelling en crematorium: totzover.nl