Farage wint glansrijk, Tories onderuit

Verenigd Koninkrijk Het Britse midden kreeg flinke klappen te verwerken. De uitslag toont daarnaast de complete Brexit-verzuiling. Leavers kozen voor Farage, Remainers vluchtten naar de LibDems en Greens.

De Europese verkiezingen hebben een haarscherpe opname gemaakt van de Britse Brexit-verzuiling. Ben je voor Leave, desnoods via een keiharde No Deal-Brexit? Dan vind je de BBC te links en stem je op de Brexit Party van Nigel Farage. Dat is wat 5,24 miljoen Britten (31,6 procent van de stemmen) deden.

Ben je voor Remain? Dan vind je het belachelijk dat de BBC zendtijd schenkt aan Farage en stem je op de LibDems of Greens. Dat is wat 5,3 miljoen Britten (32,4 procent) deden.

Voor de Europese verkiezingen ging NRC langs bij de Brexit Party

De Brexit Party, opgericht in januari (niet slechts zes weken geleden zoals Farage beweert) won glansrijk. Farage werd bij de vorige Europese verkiezingen in 2014 ook al de grootste, toen met UKIP, maar bouwde zijn dominantie zelfs uit. Hij profiteerde maximaal van de woede bij Britten dat zelfs drie jaar na het referendum het VK nog steeds onderdeel is van de EU, met alle verplichtingen van dien, zoals het organiseren van deze Europese verkiezingen.

In sommige Engelse stadjes behaalde Farage zelfs een absolute meerderheid (Castle Point met 58 procent of Tendring van 55 procent). In metropool Londen, dat doorgaans gezien wordt als een bolwerk van Remain, werd de Brexit Party de op twee na grootste, goed voor twee europarlementariers.

Farage zelf werd herkozen als volksvertegenwoordiger in Brussel en Straatsburg. Hij krijgt er gezelschap van maar liefst 27 collega’s, onder wie Ann Widdecombe, de uitgesproken en excentrieke voormalige Tory. Ook Richard Tice, de voorzitter van de Brexit Party, tevens een goede vriend van Farage is en multimiljonair met zijn vastgoedinvesteringengaat naar Brussel. Het liefst wil de bus van Farage helemaal niet naar het Europees Parlement rijden. Maar als ze dan toch hun zetels moeten innemen – misschien tot eind oktober als de volgende Brexit-deadline verstrijkt, misschien langer – kan het collectief van Farage mogelijk de krachten bundelen met de Europese ‘hindermacht’ van Matteo Salvini en Marine Le Pen.

Aan de overzijde van de Brexit-kloof deden de LibDems (20 procent) en de Greens (12 procent) het uitstekend. De liberaal democraten werden de grootste partij in Londen. Zelfs Islington, thuishaven van Labour-leider Jeremy Corbyn, kleurde van links rood naar liberaal oranje. Partijleider Vince Cable vertrekt in juli, maar levert een florerende partij af aan zijn opvolger.

LibDems en Greens profiteerden van de worsteling met Brexit bij de Tories en Labour. De boodschap bij de traditionele partijen over de Brexit was zo ingewikkeld, omkleed met zo veel mitsen en maren dat Britten die onomwonden voor EU-lidmaatschap zijn, uitweken naar de twee progressieve partijen. Dat de LibDems meer stemmen kregen dan Labour en de Greens groter zijn dan de Conservatieven is ongekend in het VK.

De twee traditionele dominante partijen zakten voor hun doen beschamend ver weg.De opluchting was groot bij de Tories halverwege de verkiezingsavond toen hun eerste europarlementarier gekozen werd. In ieder geval iets. De regeringspartij kwam niet verder dan drie zetels, vijftien minder dan in 2014. Labour bleef steken op tien, acht minder dan bij de vorige EU-verkiezingen.

Het gevolg? Alle politieke omwentelingen die zich de komende maanden zullen voltrekken in het Verenigd Koninkrijk komen in het teken te staan van deze uitslag. De Conservatieven zijn na het aangekondigde vertrek van premier May op zoek naar een nieuwe leider. Tegelijkertijd neemt de druk op Labour-leider Corbyn toe. Hij poogt nog steeds iedereen binnen de partij een beetje tevreden te stellen, zowel de pro-Europese grootstedelijke flank van de partij als de working class-stemmers die voor de Brexit zijn.

De kring rond Corbyn wil dat hij voor eens en altijd onomwonden een tweede referendum steunt. „Het is tijd voor helderheid”, zei Emily Thornberry, de schaduwminister voor Buitenlandse Zaken. Maar zolang vakbondsleider Len McCluskey, die een Brexit steunt, Corbyn dekt, zal de twist bij Labour voortduren.

Lees meer over de kopstukken die de nieuwe leider van de Tories willen worden

Strijd om leiderschap Tories

Bij de Tories zorgt de verkiezingsuitslag dat de strijd om het leiderschap een keuze wordt tussen een No Deal-Brexit of No Brexit. Tories die May willen opvolgen nemen nu al stelling. „Wij zullen de EU verlaten op 31 oktober, deal of geen deal. De enige wijze om een goede deal te krijgen is ons voor te bereiden op geen deal”, zei kandidaat-leider Boris Johnson vorige week.

Concurrent Rory Stewart, nu minister van Ontwikkelingssamenwerking, vindt een uittreden zonder akkoord „een grote fout”.

Eind juli moet duidelijk zijn wie May opvolgt. Gezien de populariteit van Farage bij Tory-stemmers is de kans aanzienlijk dat de nieuwe partijleider moet beloven bereid te zijn een No Deal door te voeren. Maar de afgelopen maanden heeft het Lagerhuis die strategie in stemmingen verworpen. De nieuwe premier zit dus bij voorbaat klem.

Ondanks de verpletterende Europese verkiezingsnederlaag kan de nieuwe leider van de Tories besluiten dat verkiezingen de enige uitkomst bieden. De LibDems en Greens zullen campagne voeren voor een tweede referendum. Labour zal kleur moeten bekennen. Farage krijgt dan eventueel zijn kans de Conservatieven pijn te doen bij de stembusgang, daar waar hij altijd tekort kwam en daar waar het hem uiteindelijk om te doen is: het Lagerhuis.