Eist het Europees Parlement met Weber meer macht op?

programma Europese Commissie Topkandidaat Manfred Weber probeert steun van het parlement te krijgen via een ‘regeerakkoord’. Dat zou een Europees novum zijn.

De kiezers hebben de Europese verkiezingen serieus genomen, laten de leiders dat ook doen. Dat is de simpele, bijna arrogante boodschap van Manfred Weber (46) als hij zondagnacht op het podium staat in het Europees Parlement om te vieren dat zijn partij, de christen-democratische EVP, zoals verwacht opnieuw de grootste fractie in het Europees parlement wordt.

Weber liet zo zien dat hij niet bedelt om steun van regeringsleiders. Hij eist die gewoon op. De regeringsleiders kúnnen in zijn ogen niet anders dan een voorzitter van de Europese Commissie benoemen die steun heeft van het Europees Parlement. Iets meer dan de helft van de 400 miljoen Europese kiezers heeft zijn stem uitgebracht, dat moet terug te zien zijn in de macht in Brussel, vindt Weber. „Ik vecht voor een Europees Parlement dat het centrum van Europa is”, zegt hij. „Dat centrum is nu versterkt.”

Het zijn sleutelzinnen om te begrijpen wat er vandaag en de komende weken op het spel staat in de EU. Dinsdagavond dineren de regeringsleiders in Brussel om te bespreken hoe zij de benoeming willen aanpakken van de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie.

Hamvraag wordt: beginnen ze hun eigen zoektocht – want zij gaan nu eenmaal over de benoeming? Of wachten ze af met wie het Europees Parlement komt? Want een meerderheid daar is nu eenmaal nodig om de benoeming door te laten gaan

Weber is er de man niet naar om af te wachten of hij op het menu staat bij de leiders. Hij ziet zichzelf, de kandidaat uit het parlement van de grootste fractie, als de logische opvolger van Jean-Claude Juncker.

Maar dan moet hij wel zorgen dat het parlement het initiatief houdt. De uitslag was voor hem het teken om in actie te komen. De EVP heeft de steun van minstens twee andere fracties nodig, waaronder in elk geval de sociaal-democratische S&D, geleid door Frans Timmermans.

Weber sluit de „extremisten van links en rechts” alvast uit. De tweede partij is dus of de Groenen of de nieuwe fractie van de liberalen en Renaissance van de Franse president Macron. Liefst wil Weber ze allebei.

Hoe bereikt hij dat? Daarvoor heeft Weber een strategie die eruit bestaat dat hij niet meteen over zichzelf begint, maar over de macht van het Europees Parlement.

Voordat dit orgaan zich achter één kandidaat schaart, moet er eerst „programmatische overeenstemming” zijn, zegt hij. In ruil voor steun aan Weber zouden de andere partijen zich dan verbinden aan een soort ‘regeerakkoord’ dat de komende vijf jaar als een richtlijn voor hun optreden in het parlement zou gelden, over zaken als klimaat, veiligheid, migratie en handel. Het gaat, in de woorden van Weber, over „een mandaat voor de komende vijf jaar voor de Europese Commissie”.

Weber als voorzitter van de Commissie zou daarmee al snel neerkomen op een formidabele machtsgreep van het parlement. Tot nu toe zijn het namelijk de regeringsleiders die de koers van de EU bepalen. Het parlement beslist wel over vrijwel alles mee, maar de meerderheden komen per onderwerp tot stand.

Praktisch wordt dit lastig. Zo is de fractiediscipline in Europees verband niet erg dwingend, zodat Weber een ruime meerderheid nodig zou hebben. De vier middenpartijen hebben samen twee derde van de stemmen.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcast NRC Vandaag: Hoe gaat de macht in Brussel verdeeld worden?

Zowel Timmermans als de Groene aanvoerders Bas Eickhout en de Duitse Ska Keller kondigden zondagnacht aan dat ook zij eerst programmatische onderhandelingen willen, voordat ze gaan onderhandelen over de naam van de voorzitter. „Wij steunen degenen die het programma zo groen en zo links mogelijk gaan maken”, zei Eickhout.

Timmermans heeft wel uitgerekend dat er ook een meerderheid zónder EVP mogelijk is, als de sociaal-democraten samenwerken met liberalen, Groenen en radicaal links. In het kamp-Weber werd dit onmiddellijk opgevat als een uitnodiging aan de EVP om de sociaal-democraten te paaien met beloftes over klimaatactie en bijvoorbeeld een Europees minimumloon.

Liefst had Weber maandagavond al zijn eigen, informele diner georganiseerd met deze partijen. Maar die bleken daar niet voor in. Alles op zijn tijd.