‘Zwarte zondag’ splijt België

Nationale verkiezingen België Bij verkiezingen in België won zondag het uiterst rechtse Vlaams Belang. In het Franstalige deel groeit uiterst links juist.

Voorzitter Tom Van Grieken van het Vlaams Belang sprak zijn partijgenoten zondagavond toe in Londerzeel.
Voorzitter Tom Van Grieken van het Vlaams Belang sprak zijn partijgenoten zondagavond toe in Londerzeel. Foto Jonas Roosens/AFP

Het Vlaams Belang is zondag verrassend de grote winnaar van de Belgische verkiezingen geworden. De partij verdriedubbelt en wordt in Vlaanderen de tweede partij. Ze haalt er bijna 19 procent van de stemmen. Zo kiest een aanzienlijk deel van het noorden van het land voor een discours van anti-migratie, anti-establishment en Vlaams nationalisme.

Het is de vraag of het omstreden Vlaams Belang, dat vanwege zijn uiterst rechtse agenda decennialang geboycot is door de andere partijen, daarmee een gooi naar de macht kan doen. Zeker is dat België nog verder uit elkaar is gegroeid. Terwijl Vlaanderen naar rechts opschuift, ziet Franstalig België links juist groeien. De coalitievorming zal na deze verkiezingsdag, inmiddels ‘zwarte zondag’ gedoopt, lastig worden.

Het Vlaams Belang scoorde deze verkiezingen met een consistente boodschap. In haar campagne focuste de partij als van oudsher op migratie. Maar ook het linkse programma dat de partij op sociaal-economisch vlak verdedigde, lijkt zijn vruchten te hebben afgeworpen. Zo pleitte het Belang voor de laagste pensioenleeftijd en de hoogste pensioenen.

Lees ook: Dries Van Langenhove: de hoop van rechts-radicalen in Vlaanderen

De partij haalt de hoogste score in jaren. In 2004 haalde het Vlaams Belang – toen nog Vlaams Blok – zijn beste resultaat ooit. Daarna zakten ze terug, tot de gemeenteraadsverkiezingen afgelopen oktober. Vlaams Belang was terug. Maar dat de winst zondag nog zoveel groter zou zijn, dat leek zelfs het Vlaams Belang te verbazen.

Onder luid gejuich van het „eigen volk eerst” scanderende publiek speechte voorzitter Tom Van Grieken zondag: „Vandaag is een zondag van hoop.” De rechts-conservatieve N-VA blijft de grootste partij van het land, al verloor ze flink. Maar het Vlaams Belang lijkt de winst niet alleen daar weg te halen. Alle traditionele partijen, van christen-democraten tot sociaal-democraten en liberalen, verliezen stemmen.

Wallonië en Brussel: ander beeld

In Wallonië en Brussel tekent zich een compleet ander beeld uit. De traditioneel oppermachtige sociaal-democraten van de PS blijven de grootste in Wallonië, maar zien hun macht voor het eerst in decennia flink afnemen. In Brussel worden de groenen van Écolo en Groen samen zelfs groter dan de PS. Politieke schandalen lijken die partij dan eindelijk parten te hebben gespeeld. Maar dat betekent niet dat rechts daar op winst staat, integendeel. Naast groen, stevent in Franstalig België ook de marxistische partij PVDA/PTB af op flinke winst, waardoor juist uiterst links daar vaste voet aan de grond krijgt.

De uitslagen tonen een fundamenteel verdeeld land. In noord en zuid tekent zich een volledig tegengesteld beeld af. In Vlaanderen stemt zo’n 45 procent rechts-conservatief. In Franstalig België juist een ruime meerderheid links. In het Franstalige deel profiteert Écolo van de opleving van het klimaatthema en groeit ze flink. In Vlaanderen verzilvert Groen de belofte niet en blijft die groene golf, ondanks lichte groei, uit. De enige trend in alle landsdelen: versnippering. De traditionele middenpartijen verliezen, de uitersten groeien.

Lees ook: Het klimaat was zondag bij de stembusgang in België een van de belangrijkste thema’s

Het Vlaams Belang verdriedubbelt en is de tweede partij van Vlaanderen geworden

Met het doembeeld van de langstdurende formatie in de geschiedenis van België in gedachten, 541 dagen in 2010-2011, wordt vooral de moeizame vorming van een landelijke, federale regering gevreesd. Onbestuurbaarheid dreigt, want de kaarten liggen moeilijker dan ooit.

Scheurtjes in cordon sanitaire

De kans bestaat dat een van beide landsdelen straks een landelijke regering ziet ontstaan die hun deel van het land maar in beperkte mate vertegenwoordigt. Een linkse coalitie zou N-VA en Vlaams Belang uitsluiten. Een rechtse het overgrote deel van Wallonië. En het centrum is kleiner geworden, waardoor hoe dan ook met veel kleiner geworden partijen een coalitie zal moeten worden gevormd.

Lees ook de tv-recensie: De VRT op z’n best. Na elke getelde stem werd de sfeer grimmiger

Het lijkt haast onmogelijk een coalitie te vormen die in zowel Vlaanderen als Wallonië een meerderheid heeft. En dat zou de Vlaams-nationalisten op termijn in de kaart kunnen spelen. Met name N-VA waarschuwde er de hele campagne voor dat in de twee grote deelstaten een ideologisch tegengestelde dynamiek gaande is.

De grote vraag is of het cordon sanitaire rond het Vlaams Belang in de komende maanden zal sneuvelen. Al decennia stapt geen enkele partij stapt ermee in een coalitie. Het Vlaams belang hoopt op het verbreken ervan, bleek zondag, en de N-VA leek samenwerking niet bij voorbaat uit te sluiten.

Kan de grootste partij van Vlaanderen straks niet meedoen aan een federale regering, dan zal ze haar stokpaardje uit de ijskast halen: een verdere onafhankelijkheid van Vlaanderen. De partij zal er dan voor pleiten dat de twee landsdelen organisatorisch gescheiden worden: confederalisme. Dan staat België een nóg verdere verdeling te wachten.

Dit artikel is op maandagmiddag geactualiseerd.