Nederland is nu ‘transitland voor mensensmokkel’

Politie en marechaussee Sinds een jaar probeert een groeiende groep migranten naar Engeland te reizen via Nederland. Smokkelaars spelen een steeds grotere rol.

Een politieman controleert vrachtwagens op ‘inklimmers’.
Een politieman controleert vrachtwagens op ‘inklimmers’. Foto Robin van Lonkhuijsen/ ANP

Mensensmokkelaars loodsen steeds vaker grote groepen migranten in de containers van vrachtwagens via Nederland naar Engeland. De afgelopen twaalf maanden stuitten opsporingsdiensten „tientallen keren” op vrachtwagens met daarin 8 tot maximaal 34 migranten verstopt. Dit zeggen mensensmokkeldeskundigen van de politie en de Koninklijke marechaussee tegen NRC. André Peperkoorn, voormalig generaal-majoor van de marechaussee: „Nederland is van een bestemmingsland veranderd in een transitland.”

Op het haventerrein zoeken honden steekproefsgewijs naar migranten in vrachtwagens. Als de Brexit definitief is, worden de controles strenger, zeggen opsporingsmedewerkers. Smokkelaars wagen daarom nu de gok. Die is niet zonder gevaren. Afgelopen zomer ontsnapte in de Rotterdamse Waalhaven een groep Eritreeërs aan de dood. Ze zaten verstopt tussen de chocoladerepen in een koelcontainer, die wachtte op transport naar Engeland, toen de zuurstof opraakte. In Oostenrijk ging het vier jaar eerder wél fout: 71 vluchtelingen stikten in een vrachtwagen die vanuit Hongarije vertrokken was naar Duitsland. De migranten werden dood achtergelaten in de truck op de vluchtstrook dicht bij Wenen. De rechter veroordeelde de smokkelaars tot 25 jaar cel. Medewerkers van de opsporingsinstanties zijn bang dat het in Nederland ook misgaat.

Jemenieten in haven Rotterdam

Afgelopen zaterdag trof de Rotterdamse havenpolitie veertien Jemenieten, Palestijnen en Syriërs aan in een vrachtwagen, een deel van de groep was al eerder aangetroffen bij een groot smokkeltransport. Half mei vonden opsporingsdiensten in Hoek van Holland en Vlaardingen 21 en 34 Afghaanse en Syrische migranten in een vrachtwagen, één groep zat verstopt in een verborgen ruimte. En in april stuitte de Britse havenpolitie op twee Nederlandse vrachttransporten met grote groepen Syriërs en Afghanen. Diezelfde maand ontstond bovendien op de A2 bij Maastricht een gevaarlijke situatie toen dertig migranten uit een vrachtwagen sprongen.

Sinds een paar jaar probeert een groeiende groep migranten via Nederland naar het Verenigd Koninkrijk te reizen. Sinds het vluchtelingenkamp de ‘jungle van Calais’ is gesloten, zegt Paul van Musscher, landelijk portefeuillehouder migratiecriminaliteit en chef van de politie in Den Haag, proberen migranten het via Nederland. Aanvankelijk liftten deze migranten, ‘inklimmers’ genoemd, op eigen houtje mee met veerboten en vrachtwagens. Het afgelopen jaar werden 1.371 ‘inklimmers’ uit containers en laadbakken gehaald, in 2017 944.

Maar sommige migranten betalen voor een „gegarandeerde overtocht” per vrachtwagen naar Engeland, zegt Mirjam Blom, mensensmokkelofficier bij het Openbaar Ministerie Rotterdam. Pas als ze de overkant bereiken, betalen ze het laatste deel van hun schuld, volgens Blom. De vluchtelingen zien Engeland als het beloofde land. Het is moeilijk om binnen te komen, maar makkelijk(er) om onder de radar te leven dan in Nederland. Er is bovendien veel ‘zwart’ werk, bijvoorbeeld als afwasser in een restaurant.

In de Nederlandse havens controleren beveiligers, speurhonden en hittecamera’s de vrachtwagens op verstekelingen. „Wij zijn jaarlijks 2,5 ton kwijt om migranten te vinden”, zegt Ralph Bosveld, directeur van DFDS, een grote ferrydienst voor vrachtvervoer naar onder meer het Verenigd Koninkrijk. Vrachtwagenchauffeurs ontvangen „een paar duizend euro” voor het illegale vervoer, zegt officier Mirjam Blom.

Achtergebleven familie bedreigd

Soms sturen ze per app de ontmoetingsplek door aan migranten. Als de politie de migranten ondervraagt, verklaren ze – op instructie van de smokkelorganisatie – amper. Blom: „Bij sommige migranten vonden we briefjes met daarop wat ze moeten zeggen.” Migranten zijn afhankelijk van hun smokkelaar, zegt Paul van Musscher, soms wordt hun achtergebleven familie bedreigd. Van Musscher: „Het delen van informatie met de politie kan tot ernstige repercussies leiden.” Politie en marechaussee krijgen mondjesmaat grip op de smokkel van personen.

In krap vijftien jaar halveerde het aantal smokkelaars dat een gevangenisstraf kreeg opgelegd, volgens cijfers die NRC opvroeg bij de Raad voor de Rechtspraak: van 162 in 2005 naar 72 in 2018 – eenderde van hen kreeg een gevangenisstraf van een jaar of langer. Vooral ‘kleine vissen’ worden veroordeeld. Er loopt momenteel een aantal onderzoeken naar de smokkel van grote groepen migranten, volgens officier Blom.

Wereldwijd wordt „miljarden” verdiend aan migratiecriminaliteit, zoals mensensmokkel, zei tactisch coördinator mensensmokkel Roy Regterschot begin dit jaar in een vakblad van de marechaussee. Het geld wordt weggesluisd via ondergrondse banksystemen. De smokkel is, volgens Regterschot, in handen van „enkele tientallen grote spelers”. Sommige smokkelaars opereren vermoedelijk vanuit Nederland, volgens Peperkoorn en Van Musscher. Om succesvol te opereren, zegt André Peperkoorn, gebruiken smokkelnetwerken mensen die niet opvallen en de weg kennen. Bij controles treft de politie migranten met dezelfde rugtassen, messen en lunchpakketten aan. Peperkoorn: „We zijn op zoek naar de top, die kan ook in Nederland zitten.”