Macron verliest duel met Le Pen maar blijft overeind

Frankrijk De Franse president maakte van Europa een centraal thema en hoopte op een progressief machtsblok binnen de EU. De winst ging naar de groenen en de nationalisten.

De Franse president Emmanuel Macron wil in het Europarlement een groot machtsblok op het midden.
De Franse president Emmanuel Macron wil in het Europarlement een groot machtsblok op het midden. Foto Reuters

Emmanuel Macron heeft gegokt en verloren. Niet zijn pro-Europese centrumbeweging La République en Marche (LREM), maar de nationalistische Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen haalde zondag in Frankrijk de meeste stemmen. Het verschil is kleiner dan verwacht: 23,3 procent ging naar de RN, 22,4 procent naar Macrons lijst ‘Renaissance’. Grootste verrassing is de forse groei voor groene partij EELV, die naar 13,5 procent ging.

De winst van Le Pen is een gevoelige klap voor de president die de Europese verkiezingen van zondag „de belangrijkste” heeft genoemd sinds het Europarlement in 1979 rechtstreeks gekozen wordt. De EU zou „existentieel” in gevaar zijn door de opkomst van populistische krachten. Alleen zijn hervormingsagenda zou de unie op het geopolitieke toneel kunnen versterken. „Als onze lijst niet als eerste eindigt, dan zal Frankrijk verzwakt zijn”, zei LREM-partijleider Stanislas Guerini vooraf.

Grootste opkomst sinds 1994

Die dramatisering heeft geleid tot de grootste opkomst sinds 1994. Met ruim 50 procent lag die niet alleen negen punten hoger dan bij de vorige EU-verkiezingen in 2014, ze lag zelfs boven die voor de Assemblée Nationale in 2017, waaraan Macron zijn regeringsmeerderheid te danken heeft. Woordvoerders van zijn partij wijzen erop dat dat in ieder geval de verdienste van de president is.

Lees ook: Hoge opkomst leidt tot verdeeld Europa

Ze zouden ook kunnen zeggen dat het opmerkelijk is dat na zeven maanden protest van ‘gele hesjes’ en de diepste politieke en sociale crisis sinds 1968 de partij van de president nauwelijks minder scoort dan bij zijn aanstelling. In 2017 haalde Macron in de eerste stemronde zo’n 24 procent. Le Pen zat daar toen net achter. Voor Macrons voorganger Hollande waren de tussentijdse EU-verkiezingen in 2014 een hardere afstraffing: ook toen haalde Le Pen de meeste stemmen, maar zijn Parti Socialiste (PS) werd gedecimeerd.

Europa is voor Macron centraal thema

De inzet was nu anders. Europa staat centraal in Macrons presidentschap. Na een wat ongelukkige lijsttrekkerskeus (de technocratische ex-minister Nathalie Loiseau), mengde hij zich persoonlijk intensief in de campagne. Hij wil in het Europarlement een groot machtsblok op het midden dat een meerderheid kan vormen achter een „progressieve” kandidaat voor het commissievoorzitterschap. Deze week zal hij de onderhandelingen daarover iets verzwakt beginnen.

De Franse uitslag toont, in de woorden van premier Philippe, vooral de bestendiging van Macrons idee dat de oude kloof tussen links en rechts vervangen is door een breuklijn tussen nationalisten en partijen met een opener wereldbeeld. De oude machtsblokken, de centrum-linkse PS (6 procent) en de centrum-rechtse Les Républicains (8 procent), hangen na de door Macron in gang gezette „herschikking” van het politieke landschap nog steeds in de touwen. De RN van Le Pen wilde van de EU-verkiezing een plebisciet over Macron maken, maar wist de groei van de laatste jaren niet door te zetten.

Tweestrijd

Daarmee heeft Macron een goede uitgangspositie voor zijn herverkiezingscampagne in 2022. Hij gokt erop dat er in het Franse stelsel met twee kiesrondes genoeg verzet tegen Le Pen is om hem opnieuw aan een overwinning te helpen. Die door hem (en Le Pen) gecultiveerde tweestrijd is niet zonder risico. Macron is, volgens LR-leider Laurent Wauquiez, de „ambachtsman” van Le Pens succes. De president „heeft de strijd verloren die hij zelf wilde”, oordeelde ook Jean-Luc Mélenchon van het hardlinkse La France Insoumise. Die partij streed met Le Pen om de gunst van de gele proteststem, maar kwam slechts op 6 procent.

Grootste winnaar is zo bezien vooral groene partij EELV. Die werd in 2017 weggevaagd toen kopstukken zich met Daniel Cohn-Bendit bij Macrons beweging had aangesloten. Ook nu stonden prominente ex-groenen op Macrons lijst. Groene kiezers kozen ondanks Macrons milieu- en klimaatoffensief in de campagne niet voor de kopie, maar voor het origineel.

Lees ook over de exitpolls van de Europese Verkiezingen in Duitsland: SPD vernederd, triomf voor Groenen
Dit artikel is 27 mei om 9.30 uur bijgewerkt aan de hand van de definitieve Franse uitslag