Koreaans regisseur wint Gouden Palm

Filmfestival Cannes Na roerige jaren verliep de 72ste editie van Cannes harmonieus, waar Quentin Tarantino met lege handen vertrok. Voor de tweede keer op een rij won een Aziatische film de Gouden Palm.

Scène uit Parasite van Gouden palm winnaar Bong Joon-ho
Scène uit Parasite van Gouden palm winnaar Bong Joon-ho

Parasite van de Koreaans regisseur Bong Joon-ho won zaterdagavond de Gouden Palm van Cannes: een sociale satire waarin een familie paupers zich sluw het huishouden van de steenrijke Parks binnenwurmt. Een persfavoriet, want waar de achtbaanritten van Bong Joon-ho vaak een beetje uit de rails vlogen – denk aan Okja of Snowpiercer – slalomt Parasite soepel van thriller naar klucht en terug.

Bong Joon-ho beklemtoonde na afloop dat hij zichzelf als genrefilmer ziet. Die vallen in Cannes zelden in de prijzen. „Ik was erg verbaasd toen [juryvoorzitter Alejandro Gonzalez] Iñárritu vanmiddag vertelde dat de hele jury unaniem op mij had gestemd.” Pogingen om de Koreaanse regisseur politieke statements te ontlokken – bijvoorbeeld over een parodie op het Noord-Koreaanse journaal in Parasite – wuifde hij weg. „Dat is grappig bedoeld. Het is bijna een komisch genre bij ons.’

Het is de eerste Gouden Palm voor Zuid-Korea, en de tweede op rij voor Azië: vorig jaar zegevierde de Japanner Hirokazu Kore-Eda met Shoplifters. Beide films gaan over klasse en familie, maar Parasite is subversief én grimmig: rijken zijn naïef en aardig omdat ze kunnen en armen gemeen omdat ze moeten. Rancune broeit dicht onder het oppervlak.

Senegalese debutant

Meestal zijn armen nobel in Cannes, zo ook bij de sfeervolle winnaar van de Grand Prix, of tweede prijs, Atlantiques van de Senegalese debutant Mati Diop. Zij laat de geesten van verdronken Europa-gangers terugkeren naar Dakar om te spoken bij de uitbuitende elite: magische realisme met vaak huiveringwekkend fraaie beelden en soundscapes.

Lees ook: Komt Quentin Tarantino, dan barst de hysterie los in Cannes

Na roerige jaren verliep de 72ste editie van Cannes harmonieus. Quentin Tarantino vertrok met lege handen, al kreeg pitbull Brandy wel de Palm Dog voor beste, zij het niet liefste hond: hij speelt in Once Upon a Time in Hollywood een verscheurende bijrol. De leiding van Cannes gunde Tarantino vermoedelijk meer om de fragiele banden met Hollywood aan te halen. Maar de jury in Cannes doet wat zij wil, zeker dit ongenaakbare gezelschap van zeven topregisseurs en twee actrices onder leiding van Iñárritu. Tarantino zat er niet zo mee: hij zat enthousiast mee te klappen in de zaal, waar verliezers zich meestal niet laten zien.

De uitslag was dit jaar onvoorspelbaar. Wat zich aanvankelijk liet aanzien als een modale jaargang, ontpopte zich tot een hoogstaande editie zonder grote uitschieters. Vaste waarden – Ken Loach, Jim Jarmusch, de gebroeders Dardenne, Elia Suleiman, Xavier Dolan, Terrence Mallick, Pedro Almodóvar – leverden de kwaliteit die van hen verwacht wordt, nieuwkomers imponeerden. Op het lethargische Frankie van Ira Sachs en Mektoub My Love: Intermezzo na – een vier uur durend, overbodig paaldansfestijn van beroepsvoyeur Abdellatif Kéchiche – was er nauwelijks een wanklank.

Keuze voor de jeugd

De jury koos voor de jeugd, wat in Cannes jonger dan 65 jaar betekent – en in iets minder mate voor vrouwen. Naast Diop won de Française Céline Sciamma de scenarioprijs met Portrait de la jeune fille en feu. Ze oogde licht teleurgesteld: velen voorzagen een Gouden Palm. Vooraf werd bij Sciamma gevreesd voor edelkitsch: na haar rauwe coming of age-films Tomboy en Bande des Filles ditmaal een lesbisch liefdesdrama in hoepelrok bij de kliffen van Bretagne? Maar op een enkel slippertje na bleek Portrait d’une jeune fille, die ook de Queer Palm voor LGBT-films won, een sensitieve, meeslepende romance tussen een fiere schilderes en een gesloten, wantrouwige aristocrate die op het punt staat te worden uitgehuwelijkt.

Actrice Emily Beecham kreeg de prijs voor beste actrice als workaholic Alice in Little Joe van de Oostenrijkse Jessica Hausner: haar genetische gemanipuleerde bloem die mensen geluksgevoel moet bezorgen, verandert haar zoon – en hem niet alleen - in een beleefde, ongrijpbare vreemdeling. De filmpers pakte deze sf-film onterecht hard aan: onder het glazige oppervlak borrelen boeiende ideeën over ouderschap, genetica, farmaceutica en de aard van geluk.

De Juryprijs (derde prijs) ging naar de Franse nieuwkomer Ladj Ly, die veel indruk maakte met zijn enerverend misdaaddrama Les Misérables. Hij deelde die prijs met de Brazilianen Kleber Mendonça Filho en Juliano Dornelles en hun woest surrealistische sf-western Bacurau. Daarin zoekt een geïsoleerd dorp steun bij de transseksuele struikrover Lunga als een Braziliaanse politicus ze als grootwild verkoopt aan schietgrage Yankees: een glorieus onevenwichtige dystopie. „Onder het filmen had ik vaak het gevoel dat de realiteit ons inhaalde”, aldus Mendonça.

De oudjes werden niet geheel genegeerd. Antonio Banderas kreeg de acteursprijs voor het door de pers de hemel ingeschreven Dolor y Gloria van Pedro Almodóvar, waarin een vastgelopen regisseur terugblikt op zijn jeugd en zijn trauma’s. Het is de meest autobiografische Almodóvar ooit: Banderas is gekleed en gekapt als de regisseur, lijdt aan diens rugkwaal en bewoont een exacte kopie van diens appartement, vertelde de regisseur eerder deze week.

Jacques Tati

De Waalse gebroeders Dardenne wonnen de palm voor beste regie met Le Jeune Ahmed, die ze omschreven als een ‘ode aan het leven’ – waarin het draait om de vraag: kiest een 13-jarige, islamitische fanaticus voor zijn doodscultus of niet? Ook gunde de jury de Palestijnse Elia Suleiman een speciale vermelding. In It Must Be Heaven cast deze erfgenaam van Jacques Tati zichzelf eens te meer als Monsieur Hulot die in Nazareth, Parijs en New York verbaasd absurde straatsketches gadeslaat – een wonder van precisie en timing.

Buiten de prijzen vielen Terrence Malicks heiligenleven A Hidden Life, de sardonische Roemeense film noir The Whistler, het gedoemde Chinese gangsterepos The Wilde Goose Lake en maffiadocudrama Il Traditore van Marco Bellocchio, over spijtoptant Tommaso Buscetta die de Cosa Nostra ten val bracht. Plus nog allerlei ijzersterke titels die komend jaar in Nederland te zien zullen zijn. Ook zonder Netflix of Amerikaanse Oscarkanonnen blijft Cannes het magisch centrum van de wereldcinema.

De winnaars in Cannes
Gouden Palm: Parasite, Bong Joon-ho
Grand Prix: Atlantiques, Mati Diop
Juryprijs (gedeeld):
Ladj Ly, Les Misérables,
Kleber Mendonça Filho, Juliano Dornelles, Bacurau
Beste Actrice: Emily Beecham, Little Joe
Beste Acteur: Antonio Banderas, Dolor y Gloria
Beste regie: Jean Pierre en Luc Dardenne, Le Jeune Ahmed
Beste script: Céline Sciamma, Portrait de la jeune fille en feu
Speciale vermelding: Elia Suleiman, It Must Be Heaven
Beste debuut Camera d’Or: César Diaz, Nuestras Madres